Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Nedir? Nerede Bulunur?

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Nedir?

Naegleria fowleri, Naegleria cinsine ait serbest yaşayan, ökaryotik bir amiptir ve yaygın olarak "beyin yiyen amip" olarak bilinir. Beyin yiyen amip, yaşam döngüsünü tamamlamak için bir konakçıya ihtiyaç duymaz ve mitozla çoğalır, bu nedenle serbest yaşayan organizma sınıfındadır.  

Naegleria fowleri, burundan vücuda girdikten sonra beyne ulaşır ve Primer amebik meningoensefalit (PAM) adı verilen, ölümcül bir enfeksiyona neden olur. Primer amebik meningoensefalit; hızla ilerleyen, ölüm oranı yüksek bir merkezi sinir sistemi enfeksiyonudur ve hastaların 3 ila 7 gün içinde ölümüne yol açabilir.

Beyin yiyen amipin teşhisi, grip benzeri belirtiler gösterdiği için zor olabilir. Aynı zamanda çok hızlı ilerler ve hayati risk oranı çok yüksektir. Bu nedenle kapsamlı bir epidemiyolojik öykü alınması ve klinisyenlerin bu konuda farkındalıklarını koruması büyük önem taşır. Erken tanı ve hızlı müdahale, hastanın yaşam şansını artırsa da, hayatta kalma olasılığı genellikle düşüktür. 

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Nerede Bulunur?

Beyin yiyen amip (Naegleria fowleri), 45 °C'ye kadar sıcaklıklarda gelişir ve toprak, göl, nehir gibi sıcak su ortamlarında yaygın olarak bulunur. Ayrıca, yüzme havuzları ve musluk suyu gibi yetersiz klorlanmış sularda da bulunabilir. 

• Sıcak tatlı su kaynakları: Göller, nehirler, barajlar, göletler ve kaya çukurları gibi ısınmış tatlı sular.
• Kaplıcalar ve jeotermal su kaynakları: Özellikle sıcak suyun bulunduğu doğal alanlar.
• Kirli ve klorlanmamış sular: Yetersiz şekilde temizlenen yüzme havuzları, su parkları ve çocuklar için su oyun alanları.
• Musluk veya kuyu suyu: Arıtılmamış ya da klorlaması yetersiz olan içme suyu sistemleri.
• Termal olarak kirlenmiş sular: Enerji santrallerinden çıkan sıcak atık sular gibi endüstriyel alanlara ait sular.
• Çamur birikintileri ve suyun az olduğu sıcak, yavaş akan nehirler: Amipin çoğalması için uygun ortamlardır.
• Toprak ve iç mekan tozu: Sıcak, nemli topraklar ve nadiren iç ortamlardaki tozlarda da bulunabilir.
• Akvaryumlar: Özellikle iyi temizlenmeyen akvaryum sularında da yaşayabilir.

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Nasıl Bulaşır?

Beyin yiyen amip, kontamine suların burundan vücuda girmesi ile bulaşır. Bulaş genellikle tatlı su kütlelerinde yüzme, kloru düşük havuzları kullanma veya steril olmayan suyla burun çalkalama gibi aktiviteler sırasında gerçekleşir.  Amip burundan vücuda girdikten sonra, koku alma sinirleri boyunca ilerleyerek elek plakasını geçer ve beyne ulaşır. Burada merkezi sinir sistemine yerleşerek PAM enfeksiyonuna yol açar. Bunun sonucunda beyin ödemi, kanamalı nekroz ve beyin fıtığı gelişebilir. 

Beyin yiyen amip kirli suyun içilmesiyle bulaşmaz, enfekte suyun burun içine girmesi gerekir. Bu nedenle, sıcak sularda yapılan dalış ya da su sporları bulaşma riskini artıran faktörlerin başında gelir.

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Belirtileri Nelerdir?

Beyin yiyen amip erken dönem belirtileri viral ve bakteriyel enfeksiyonlarla benzerlik gösterir. Belirtiler ateş, şiddetli baş ağrısı, mide bulantısı, kusma ve menenjit belirtilerine benzer şekilde ense ağrısı ve ışığa karşı duyarlılık şeklinde ortaya çıkar, hızlıca ilerler. Ayrıca, bilinç bulanıklığı ve  halüsinasyon gibi daha ciddi belirtiler de hızlıca görülmeye başlanabilir. 

Beyin yiyen amip (Naegleria fowleri) belirtileri aşağıdaki gibidir:

• Şiddetli baş ağrısı
• Yüksek ateş
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik, yorgunluk
• Boyun tutulması
• Bilinç bulanıklığı
• Işık hassasiyeti (fotofobi)
• Nöbet geçirme
• Denge bozukluğu
• Koma

Hastalığın %98'inden fazla vakada ölümcül olduğu ve semptomların başlangıcından itibaren ortalama hayatta kalma süresinin sadece 5 gün olduğu belirtiliyor.

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Nasıl Teşhis Edilir?

Beyin yiyen amip belirtileri başlangıçta viral yada bakteriyel enfeksiyonlara benzediği için teşhisi zor olabilir. Hastalık genellikle ani ateş, baş ağrısı, bulantı gibi menenjit benzeri belirtilerle ortaya çıktığı için başlangıçta bakteriyel menenjit ile karıştırılabilir. Bu nedenle klinik şüphe çok önemlidir. Doktor, hastanın yakın zamanda sıcak tatlı sularda yüzüp yüzmediğini veya kaplıcalara girip girmediğini sorgular. Bu bilgi, tanı sürecinde yol gösterici olur. 

Naegleria fowleri, son derece hızlı ilerleyen ve ölümcül bir enfeksiyon oluşturduğu için tanının çok hızlı ve dikkatli konması gerekir. Tanı çoğunlukla beyin-omurilik sıvısı (BOS) incelemesiyle başlar, ardından laboratuvar testleriyle kesinleştirilir. 

Beyin yiyen amip teşhisi şu yöntemleri içerir:

• Beyin-omurilik sıvısı örneği alınması
• Mikroskopla canlı amip aranması
• PCR testi
• Görüntüleme yöntemleri
• Kültür ve ileri laboratuvar testleri

Beyin-Omurilik Sıvısı (Bos) Örneği Alınması

Lomber ponksiyon adı verilen işlemle belden sıvı alınır. Laboratuvarda bu sıvının rengi, hücre sayısı, glukoz ve protein düzeyleri incelenir. PAM hastalarında genellikle yüksek hücre sayısı, düşük glukoz ve yüksek protein görülür.

Mikroskopla Canlı Amip Aranması

Alınan BOS örneği hemen mikroskop altında incelenir. Canlı, hareket eden amip formu olan trofozoitlerin görülmesi, tanı için çok güçlü bir göstergedir.

PCR Testi

BOS örneğinde veya diğer dokularda Naegleria fowleri DNA’sı aranır. PCR testi sayesinde amipin genetik materyali saptanabilir. Bu test en kesin tanı yöntemidir.

Görüntüleme Yöntemleri (BT veya MR)

Beyinde ödem, kanama veya doku hasarı olup olmadığı kontrol edilir. Bu bulgular tanıya destek olur ancak tek başına yeterli değildir.

Kültür ve İleri Laboratuvar Testleri

Amip özel kültür ortamında üretilmeye çalışılır. Ayrıca immünolojik testler gibi yöntemlerle tanı desteklenebilir.

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Naegleria fowleri enfeksiyonu, yani halk arasında bilinen adıyla beyin yiyen amip tedavisinde amaç, amipi mümkün olduğunca erken durdurmak ve beyin üzerindeki hasarı azaltmaktır. Bu nedenle tanı konar konmaz tedaviye başlanması gerekir. Genellikle birden fazla ilacın birlikte kullanıldığı kombinasyon tedavisi, yoğun bakım desteği ve beyin hasarını azaltmaya yönelik önlemler uygulanır. 

İlaç Kullanımı

Hastalığın tedavisinde amipleri yok etmeye yönelik özel ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, enfeksiyonun ilerlemesini durdurmayı ve beyin dokusundaki zararı azaltmayı hedefler.

Tedavi genellikle damardan uygulanan güçlü antimikrobiyal ilaçlarla başlar. Bazı durumlarda tedaviye ek ilaçlar da dahil edilerek amipin farklı yaşam evrelerine karşı etkili olmaları sağlanır. Erken dönemde başlanan ilaç tedavisi, hayatta kalma şansını artıran en önemli faktördür.

Yoğun Bakım

Naegleria fowleri enfeksiyonu sırasında hastalar genellikle hızla bilinç kaybı ve beyin ödemi (şişme) geliştirir. Bu nedenle yoğun bakım desteği zorunludur. Yoğun bakım sürecinde solunum, dolaşım ve beyin basıncı yakından izlenir. Gerekirse solunum desteği verilir ve kafa içi basıncı düşürmeye yönelik tıbbi tedaviler uygulanır. Bu aşama, hastanın hayatta kalabilmesi için kritik öneme sahiptir.

Kontrollü Soğutma

Bazı vakalarda vücut ısısının belirli bir seviyede düşürülmesi, yani kontrollü hipotermi, tedaviye destek olarak uygulanabilir. Bu yöntem, beyin hücrelerinin oksijen ihtiyacını azaltarak doku hasarını sınırlamayı amaçlar. Vücut sıcaklığı dikkatle izlenir ve bu süreç yalnızca yoğun bakım koşullarında, uzman ekipler tarafından yürütülür.

Beyin Yiyen Amip (Naegleria Fowleri) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Beyin Yiyen Amip Neden Olur?

Beyin yiyen amip, naegleria fowleri olarak bilinen amipin burun boşluğundan beyne girmesiyle meydana gelir. Göl, nehir, baraj gibi tatlı sularda, toprakta, steril olmayan çeşme sularında ve klor miktarı yetersiz olan yüzme havuzlarında bulunabilir. 

Musluk Suyundan Beyin Yiyen Amip Bulaşır mı?

Eğer musluk suları temiz değilse nadiren de olsa bulaşabilir. Ev tipi depolarda uzun süre beklemiş ya da iyi arıtma sistemi bulunmayan musluk sularında beyin yiyen amip görülebilir.

Beyin Yiyen Amip Belirtileri Kaç Günde Çıkar?

Amip vücuda girdikten sonra 24 saat 12 gün arasında bir sürede belirtiler görülmeye başlar.Vakaların çoğunda 5 ve 6. gün ilk belirtiler ortaya çıkmaya başlar.

Beyin Yiyen Amip Hangi Ülkelerde Var?

Beyin yiyen amip, en çok Amerika ve Pakistan’da görülmektedir. Bunun nedeni bu ülkelerde bulunan sıcak hava ve kirli sulardır. 

Beyin Yiyen Amip Türkiye'de Görüldü mü?

Evet, Türkiye’de beyin yiyen amip (Naegleria fowleri) vakaları çok nadir de olsa bildirilmiştir. 2009’da Ankara’da, 2017’de Eskişehir’de ve 2018’de İstanbul’da tanı konulan vakalar rapor edilmiştir.