Dejavu Ne Demek? Dejavu Neden Olur?
Dejavu, kişinin içinde bulunduğu anı daha önce yaşamış gibi hissetmesine neden olan bir hafıza yanılgısıdır. Bu durum, genellikle ilk kez görülen bir yerde, ilk kez yaşanan bir olayda ya da ilk kez duyulan bir konuşmada ortaya çıkar. Dejavu yaşayan kişi, içinde bulunduğu durumu sanki bir rüyanın ya da geçmişte yaşanan bir olayın birebir tekrarı gibi algılar. Dejavunun, beynin bilgiyi işleme ve geri çağırma süreçlerindeki kısa gecikmeler sonucu oluştuğu düşünülür. Bu deneyimler genellikle anlık ve kısa sürelidir ancak uzun süren, tekrarlayan ve şiddetli dejavu deneyimleri nörolojik bir rahatsızlığın işareti olabilir.
Dejavu Ne Demek?
Dejavu, Fransızca “daha önce” anlamına gelen déjà ve “görülmüş” anlamına gelen vu kelimelerinin birleşiminden oluşur ve “daha önce görülmüş” anlamına gelir. Dejavu terimi ilk olarak 19. yüzyılın sonlarında Fransız psikolog Émile Boirac tarafından kullanılmıştır. Dejavu anlık olarak yaşanan ve kişiye o anı daha önce yaşamış ya da o yeri daha önce görmüş hissi veren bir hafıza hatasıdır.
Dejavu Nedir?
Dejavu, beynin temporal lob bölgesindeki hafıza işleme merkezleriyle ilgili olabileceği düşünülen zihinsel bir fenomendir. Sağlıklı kişilerin yaklaşık %60 ila %80'i tarafından en az bir kere deneyimlenen dejavu, tanıma yanılgısı olarak tanımlanır ve genellikle zararsızdır.
Dejavu, beynin iki farklı hafıza yolunun senkronizasyonunda geçici bir hata veya bir kayıt-hatırlama dengesizliği sonucu ortaya çıkabilir. Beyin, yeni karşılaşılan bir bilgiyi işlerken bu bilgiyi yanlışlıkla eski bir anı olarak kodlayabilir ve bu durum o anın güçlü bir şekilde daha önce yaşanmış hissini yaratabilir.
Dejavu Neden Olur?
Dejavunun kesin nedeni bilinmemekle birlikte nörolojik, bilişsel ve psikolojik faktörlerden kaynaklandığı düşünülür. Dejavu genellikle beynin yeni bilgileri kaydetme ve eski bilgileri geri çağırma sürecindeki bir aksaklıktan kaynaklandığı düşünülür. Bunun sonucunda beyin yeni bilgiyi yanlış yere yerleştirir, yeni ve eski bilgiler karışabilir. Tüm bu süreç genellikle beynin temporal lobunda bulunan ve hafıza ile duyusal bilgileri işleyen yapılarla yakından ilişkilidir.
Nörolojik ve hafızayla ilgili nedenler dışında, kişinin dikkatinin dağınık olduğu bir anda maruz kaldığı ve tamamına dikkatini vermediği bir anı zaman geçtikten sonra kafasında oturabilir ve dejavu hissi yaşanabilir. Benzer şekilde, kişi rüyasında görüp unuttuğu bir duruma benzer bir olay deneyimlediğinde de dejavu hissine kapılabilir.
Nörolojik Nedenler
Beynin anılardan sorumlu bölümü temporal lob ve yeni bilgileri almakla sorumlu bölümü hipokampüs arasında iletişim bozukluğu olduğunda dejavu ortaya çıkabilir. Benzer şekilde temporal lobdaki kısa süreli elektriksel aksaklıklar da dejavuya neden olabilir.
- Temporal Lob aktivitesi: Dejavu, genellikle beynin hafıza ve duyusal bilgileri birleştiren temporal lob bölgesinde meydana gelen küçük bir elektriksel bozuklukla ilişkilendirilir. Bu bölgedeki ani bir aktivasyon, mevcut deneyimin geçmişteki bir anı gibi hissedilmesine yol açabilir.
- İki yarım küre senkronizasyonunda yaşanan aksaklık: Dejavunun beynin iki yarım küresinin bir bilgiyi işleme hızındaki milisaniyelik farklardan kaynaklandığı da düşünülür. Bir yarım küre, diğerinden çok kısa bir süre önce bilgiyi işlediğinde, ikinci yarım kürenin işlediği bilgi "zaten yaşanmış" gibi algılanabilir.
- Demans: Beynin hafıza ve karar verme alanlarını etkileyen demans, kişilerde sıklıkla dejavu hissine neden olabilir.
- Migren: Migrenin aura evresinde, beynin algı ve hafıza merkezleri geçici olarak yavaşlayabilir ya da karışabilir. Bu nedenle kişi, yeni bir görüntüyü “tanıdık” hissedebilir.
Hafıza İle İlgili Nedenler
Yeni bilginin yanlışlıkla eski bir anı olarak kodlanması (kayıt hatası) veya parçalı bir anının tetiklenmesi deja vu hissedilmesine zemin hazırlayabilir.
- Hafıza geri çağırma hatası: Beyin, mevcut bir durumu yeni olarak kaydetmek yerine yanlışlıkla hafıza geri çağırma mekanizmasını devreye sokar. Bu durum, kişinin o anı "tanıdık" hissetmesine neden olur; ancak anının nerede ve ne zaman kaydedildiğini hatırlayamaz.
- Parçalı hatırlama: Mevcut bir koku, ses veya görsel öğe kişinin bilinçli olarak hatırlamadığı bir anıyı canlandırabilir. Bu durumda anının tamamı hatırlanmaz, ancak güçlü bir tanıdıklık hissi oluşur.
Dikkate Bağlı Nedenler
Kişilerin bir ortama veya olaya tam dikkat etmediği anlarda deja vu daha sık ortaya çıkabilir. Başlangıçta tam olarak algılanmayan bir bilgi, daha sonra net bir şekilde algılandığında beyin tarafından yanlışlıkla eski bir anı olarak kaydedilebilir. Bu seçici dikkat kayması, deneyimin tanıdık gelmesine yol açar.
Rüyalarla İlgili Nedenler
Kişinin daha önce gördüğü ve uyandığında unuttuğu bir rüya, gerçek hayatta karşılaştığı bir durum sonucu bilinçaltından yüzeye çıkabilir. Bunun sonucunda kişi o anı rüya aracılığıyla daha önce deneyimlemiş gibi hissedebilir.
Yaşam Tarzı ve Kişisel Özellikler
Uykusuzluk, yoğun stres veya yorgunluk gibi etkenler beynin bilgi işleme yeteneğini geçici olarak bozabilir. Bu da de javu yaşama olasılığını artırabilir. Dejavu deneyimi, genellikle gençlerde daha sık görülür ve yaş ilerledikçe sıklığı azalır. Aynı zamanda bazı araştırmalar, yüksek eğitim seviyesine sahip kişilerin déjà vu deneyimlerini daha iyi ifade edebildiğini gösterir.
Dejavu Belirtileri Nelerdir?
Dejavunun en temel belirtisi, kişinin içinde bulunduğu anı daha önce deneyimlemiş gibi hissetmesidir. Bu his, genellikle bir yere ilk kez gitme, yeni bir sohbet dinleme veya daha önce yapılmamış bir aktivite sırasında ortaya çıkar. Bu deneyim sonucunda kişide şaşkınlık görülebilir ve yanılıp yanılmadığını anlamaya çalışır. Ancak bu süreç genellikle anlık ve geçicidir.
Dejavunun en yaygın belirtileri şunlardır:
- Kişi, yaşanan anın birebir aynısının geçmişte bir rüyada veya gerçekte yaşandığına dair kuvvetli bir inanç duyar.
- Kişide kısa süreli gerçeklikten kopma ve bilinç bulanıklığı görülebilir
- Dejavu hissi geçtikten sonra kişi bu hissi hatırlayabilir ancak kısa süreliğine gerçekten önceden yaşayıp yaşamadığını anlamaya çalışır.
Dejavu İçin Hangi Durumlarda Yardım Alınmalıdır?
Dejavu genellikle zararsız ve geçici bir deneyimdir ve tıbbi bir müdahale gerektirmez. Ancak, çok şiddetli ve kronik dejavu durumları altta yatan demans, epilepsi gibi nörolojik hastalıkların belirtisi olabilir ve nöroloji uzmanına görünmek gerekebilir.
Dejavu aşağıdaki durumlarla birlikte görülüyorsa tıbbi yardım almak gerekebilir:
- Haftada bir kaç kez ya da günde birden fazla yaşamak
- Dejavu hissinin anlık olmak yerine dakikalarca sürmesi
- Bilinç kaybı, vücut kasılmaları, halisünasyonlar, çarpıntı ve baş dönmesi gibi belirtilerin eşlik etmesi
- Dejavunun kişide yoğun korku, kaygı ve panik yaratması
Bu gibi durumlarda, dejavu atakları epilepsi gibi temporal lobu etkileyen nörolojik bir durumun başlangıcı olabilir ve kesinlikle bir uzman hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Dejavu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Dejavu Olmak Ne Demek?
Dejavu, gerçekte yaşanmamış olmasına rağmen, içinde bulunulan anın daha önce yaşanmış gibi hissedildiği bir yanılgı durumudur. Beynin yeni bilgiyi işlerken bunu yanlışlıkla eski bir anıyla karıştırması sonucu oluşur.
Neden Dejavu Yaşarız?
Dejavu genellikle beynin temporal lobundaki hafıza merkezleri ile bilgiyi işleme alanları arasındaki kısa süreli iletişim bozukluklarından kaynaklanır. Dikkat dağınıklığı, rüya etkileri, stres veya hafıza karışıklığı da bu hissi tetikleyebilir.
Sürekli Dejavu Yaşamak Neden Olur?
Sürekli ve uzun süreli dejavu genellikle temporal lob epilepsisi veya demans gibi nörolojik bir problemin belirtisi olabilir. Beyindeki hafıza işleme merkezlerinde tekrar eden elektriksel aksaklıklar bu durumu yaratabilir.
Dejavu Nasıl Olur?
Dejavu, beynin yeni bir bilgiyi işlerken bunu yanlışlıkla kaydedilmiş eski bir anıyla eşleştirmesi sonucu ortaya çıkar. Bu geçici karışıklık, anın daha önce yaşanmış gibi hissedilmesine yol açar.
Bir Olayı Daha Önce Yaşamış Olma Duygusu Nedir?
Bu duygu dejavu olarak adlandırılan, beynin hatırlama ve algılama süreçlerindeki kısa süreli senkronizasyon bozukluğundan kaynaklanan bir tanıdıklık hissidir. Kişi o anı hatırladığını sanır ancak aslında beyin yeni veriyi yanlışlıkla eski bir anı gibi yorumlamıştır.
