Doğum Kontrol Hapı Nedir? Doğum Kontrol Hapı Nasıl Kullanılır?

Doğum Kontrol Hapı Nedir?

Doğum kontrol hapı, korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebeliğin oluşmasını çok yüksek bir oranda önleyebilen doğum kontrol yöntemidir.  Doğum kontrol hapı, bir östrojen ve bir progestojenin kombinasyonu veya yalnızca progestojenin içerir ve kadınlar tarafından kullanılır.

Hapların içeriğinde bulunan hormonlar sentetik hormonlardır ve kadın vücudunda üretilen doğal formları ile aynı etkiyi gösterir. Doğum kontrol hapları istenmeyen gebeliklerin oluşmasını önlemenin yanı sıra çeşitli hormonal dengesizlikleri düzenleyerek adet döneminde görülen çeşitli sağlık sorunlarının giderilmesine de yardımcı olur. Ertesi gün hapının aksine, doğum kontrol hapları düzenli kullanıma uygundur. 

Doğum Kontrol Hapı Çeşitleri Nelerdir?

Doğum kontrol hapları, kadınların gebelikten korunmasını sağlayan hormonal ilaçlardır. Hormon düzeylerini dengeleyerek yumurtlamayı engeller, rahim iç tabakasını inceltir ve servikal mukusu kalınlaştırarak sperm geçişini zorlaştırır. Farklı ihtiyaçlara ve sağlık profillerine göre çeşitli doğum kontrol hapı türleri mevcuttur. Bu hapların doğru seçimi için jinekolojik değerlendirme önemlidir.

Doğum kontrol hapı türleri şunlardır:

• Kombine doğum kontrol hapları
• Östrojen içermeyen (yalnızca progestin içeren) doğum kontrol hapları
• Uzatılmış döngü (extended-cycle) doğum kontrol hapları
• Acil doğum kontrol hapları (ertesi gün hapı)

Kombine Doğum Kontrol Hapları

Kombine haplar, hem östrojen hem de progestin hormonlarını içerir. Bu hormonlar, yumurtlamayı durdurarak gebelik oluşumunu önler. Ayrıca rahim iç zarını gebelik için elverişsiz hale getirir ve servikal mukusu kalınlaştırarak sperm geçişini zorlaştırır.

Düzenli kullanıldığında %99’a yakın koruma sağlar. Adet düzenleyici etkisi vardır ve adet öncesi sendrom (PMS) şikâyetlerini hafifletebilir. Sivilce tedavisinde de fayda sağlayabilir. Ancak migren, yüksek tansiyon veya damar tıkanıklığı riski olan kadınlarda önerilmez.

Östrojen İçermeyen (Yalnızca Progestin İçeren) Doğum Kontrol Hapları

Bu haplar yalnızca progestin hormonu içerir. Emziren kadınlar veya östrojene karşı hassasiyeti olanlar için uygundur. Yumurtlamayı engellemese bile rahim ağzı salgısını kalınlaştırarak spermlerin rahme ulaşmasını zorlaştırır.

Her gün aynı saatte alınması gerekir, birkaç saatlik gecikme bile etkisini azaltabilir. Yan etkileri daha azdır ancak düzensiz kanamalara neden olabilir.

Uzatılmış Döngü (Extended-Cycle) Doğum Kontrol Hapları

Bu haplar, kadınların yılda yalnızca birkaç kez adet görmesini sağlar. Genellikle 84 gün boyunca aktif hormon içeren haplar alınır, ardından 7 gün ara verilir. Adet sıklığını azaltmak isteyen veya adet döneminde şiddetli ağrı yaşayan kadınlar için uygundur.

Migren, endometriozis veya adetle ilişkili anemi gibi sorunları olanlar için tercih edilebilir. Ancak her kadının kullanımına uygun olmayabilir.

Acil Doğum Kontrol Hapları (Ertesi Gün Hapı)

Korunmasız cinsel ilişkiden sonra gebeliği önlemek amacıyla kullanılır. En kısa sürede, tercihen ilk 72 saat içinde alınmalıdır. İçeriğinde yüksek dozda levonorgestrel veya ulipristal asetat bulunur.

Düzenli doğum kontrol yöntemi değildir. Adet döngüsünü geçici olarak etkileyebilir ve bulantı, baş ağrısı gibi yan etkiler görülebilir. Sık kullanımı önerilmez.

Doğum Kontrol Hapı Nasıl Kullanılır?

Doğum kontrol hapına genellikle adet döneminin ilk günü başlanır. Bu, hapın hemen etkili olmasını sağlar ve ekstra bir korunma yöntemine ihtiyaç duyulmaz. Eğer kullanım adet döngüsünün 2. veya 5. günü başlarsa, ilk 7 gün boyunca ek bir korunma yöntemi önerilir. Her gün aynı saatte alınması, doğum kontrol haplarının hormon seviyelerini sabit tutmasını sağlar. Alım saatlerindeki düzensizlik, etkinliği azaltabilir. 

Doğum kontrol hapına başlamadan önce mutlaka bir doktorla görüşülmelidir. Sağlık geçmişi, yaş, diğer ilaç kullanımları ve yaşam tarzı gibi faktörler göz önüne alınarak uygun bir hap seçimi yapılır. Bu süreçte, olası yan etkiler ve ilaç etkileşimleri değerlendirilmelidir.

Doğum kontrol hapı kullanımı şu şekilde olmalıdır:

• Adetin ilk günü kullanılmaya başlanır
• 21’lik kutularda 7 gün ara verilerek, 28’liklerde ise kesintisiz olarak her gün bir hap kullanılır
• Kutu bitince zamanında yeni kutuya başlanmalıdır

Eğer hap kullanımı unutulursa fark edildiği an hemen alınmalıdır. Hapı içtikten sonraki 3-4 saat içinde kusma olursa hap etkisini yitirebilir ve ek koruma gerekebilir. Bazı ilaçlar hapın etkisini azaltabileceği için doktor kontrolü gerekir.

Doğum Kontrol Hapı Ne İşe Yarar?

Doğum kontrol hapı, içeriğinde bulunan östrojen ve progesteron hormonları sayesinde hem üreme sistemi hem de cilt, hormon dengesi ve adet düzeni üzerinde olumlu etkiler sağlar. Özellikle hormon dengesizliklerine bağlı rahatsızlık yaşayan kadınlar için çok yönlü bir tedavi desteği sunar.

Doğum kontrol hapının faydaları şunlardır:

• Gebeliği önler.
• Yumurtlamayı baskılar.
• Adet döngüsünü düzenler.
• Adet sancılarını azaltır.
• Aşırı adet kanamasını hafifletir.
• Polikistik over sendromu belirtilerini hafifletir.
• Hormonal akneyi azaltır.
• Yumurtalık kisti riskini azaltır.
• Endometriozis semptomlarını hafifletir.
• Anemi riskini düşürür.
• Rahim ve yumurtalık kanseri riskini azaltabilir.

Doğum Kontrol Hapı Yan Etkileri Nelerdir?

Doğum kontrol hapının kısa vadede görülebilen hafif yan etkileri arasında baş ağrısı, mide bulantısı, göğüs hassasiyeti, ara kanamalar ve ruh hali değişiklikleri yer alır. Bu belirtiler genellikle ilk birkaç ay içinde ortaya çıkar ve vücut ilaca alıştıkça azalır. 

Ancak bazı kişilerde bu etkiler daha uzun sürebilir ya da günlük yaşamı etkileyebilecek düzeyde olabilir. Bununla birlikte, doğum kontrol haplarının nadir de olsa ciddi sağlık riskleri bulunur. Özellikle kan pıhtılaşması riski, yüksek tansiyon, karaciğer problemleri ve inme gibi komplikasyonlar belirli hasta gruplarında görülebilir. 

Sigara kullanan, 35 yaş üstü olan ya da pıhtılaşma bozukluğu geçmişi bulunan kişilerde bu riskler daha yüksektir. Bu nedenle, doğum kontrol hapına başlamadan önce mutlaka bir kadın doğum uzmanına danışılmalı, kişisel sağlık geçmişi ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.

Doğum kontrol hapı kullanımı sonrası görülen yan etkiler şunlardır:

• Mide bulantısı
• Baş ağrısı
• Göğüslerde hassasiyet
• Adet dışı lekelenme
• Kilo değişiklikleri
• Ruh hali değişiklikleri
• Ciltte değişiklikler
• Cinsel istekte azalma

Bu yan etkiler genellikle geçicidir ancak şiddetli ya da uzun süreli durumlarda mutlaka kadın hastalıkları ve doğum bölümüne başvurulmalıdır.

Doğum Kontrol Haplarının Riskleri

Doğum kontrol hapları, özellikle belirli hastalık öyküsü olan  ya da bazı yaşam alışkanlıklarına sahip kişiler için nadiren de olsa riskli olabilir. Bu nedenle, doğum kontrol hapına başlamadan önce bireysel sağlık durumu mutlaka değerlendirilmelidir.

Doğum kontrol haplarının nadir ancak önemli sağlık riskleri şunlardır:

• Kan pıhtılaşması (tromboz): Özellikle bacaklarda ya da akciğerlerde pıhtı oluşumu riski artabilir.
• Kalp krizi: Yüksek tansiyon, sigara kullanımı ve yaş faktörü gibi etkenler kalp krizi riskini artırabilir.
• İnme (felç): Östrojen içeren haplar, özellikle migren geçmişi olanlarda felç riskini yükseltebilir.
• Karaciğer tümörleri: Çok nadir görülse de uzun süreli kullanımda iyi huylu karaciğer tümörleri oluşabilir.
• Yüksek tansiyon: Hormonal içerik bazı kadınlarda tansiyon yükselmesine neden olabilir.
• Safra kesesi hastalıkları: Doğum kontrol hapları, safra taşı oluşumu riskini artırabilir.
• Meme kanseri riski: Bazı çalışmalar, uzun süreli doğum kontrol hapı kullanımının meme kanseri riskinde küçük bir artışa neden olabileceğini gösterir.

Doğum kontrol haplarının uzun süreli kullanımında meme ve serviks kanseri riski, karaciğer sorunları ve pıhtılaşma bozuklukları gibi bazı sağlık riskleri görülebilir. Ayrıca tansiyon yükselmesi ve metabolik değişiklikler (insülin direnci, lipid dengesizliği) ortaya çıkabilir. Bu riskler kişisel sağlık durumu, genetik faktörler ve yaşam tarzına bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Doğum Kontrol Hapları Adet Düzenini Nasıl Etkiler?

Doğum kontrol hapları, hormon seviyelerini düzenleyerek adet döngüsü üzerinde doğrudan etki gösterir. Düzenli kullanımda adetlerin daha öngörülebilir ve hafif geçmesini sağlar. Ancak kullanımın başlangıç ve bitiş dönemlerinde geçici değişiklikler yaşanabilir.

Adet Döngüsünü Düzenleme

Doğum kontrol hapları, düzenli hormon salınımı sağlayarak adet döngüsünü dengeler. Bu, ağrılı adetlerin hafiflemesine, kanama miktarının azalmasına ve adet tarihlerinin öngörülebilir hale gelmesine yardımcı olur.

Kullanım Sonrası Adet Değişiklikleri

Doğum kontrol hapları, vücudun doğal hormonal dengesine müdahale ederek gebeliği önlerken aynı zamanda adet döngüsünü de etkiler. Bu etkiler hem kullanım sırasında hem de ilacın bırakılmasının ardından farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Adet düzenindeki bu değişiklikler çoğu zaman geçici olup vücudun hormonal geçiş sürecine uyum sağlamasıyla birlikte normale döner.

• İlk Ayda Düzensizlikler: Kullanıma başlandıktan sonra vücut yeni hormonal dengeye uyum sağlarken kısa süreli adet düzensizliği görülebilir. Bu durum genellikle birkaç ay içinde normale döner.
• Hap Bırakıldıktan Sonra: Doğum kontrol hapı bırakıldığında, adet döngüsü eski düzenine dönmek için birkaç ay alabilir. Bazı kadınlarda geçici adet gecikmeleri yaşanabilir.

Doğum Kontrol Hapı Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğum kontrol hapı, düzenli ve doğru kullanımda yüksek koruma sağlayan bir yöntemdir. Ancak hapın etkili olması ve olası risklerin en aza indirilmesi için dikkat edilmesi gereken bazı önemli noktalar bulunur.

İlacın Doğru Şekilde Kullanımı

Hapın etkisini koruması için her gün aynı saatte alınması gereklidir. Eğer bir doz atlanırsa, prospektüs talimatlarına uygun hareket edilmelidir. Aksi takdirde, hapın koruyuculuğu azalabilir. Bu durumun önüne geçmek için günlük bir hatırlatıcı kullanılması faydalı olabilir.

Alkol ve İlaç Etkileşimleri

Bazı ilaçlar ve alkol, doğum kontrol hapının etkinliğini azaltabilir. Özellikle antibiyotikler, antidepresanlar ve bitkisel takviyeler kullanıyorsanız mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Yeni bir ilaç başlamadan önce, hapın etkisinin olumsuz etkilenmemesi için bilgi alınmalıdır.

Sağlık Kontrolleri

Doğum kontrol hapını uzun süre kullanıyorsanız, düzenli doktor kontrolleri ihmal edilmemelidir. Kan basıncı, karaciğer fonksiyonları ve genel sağlık durumunuz kontrol edilerek olası yan etkilerin erken tespiti sağlanabilir. Bu kontroller hem sağlık güvenliğinizi artırır hem de hapın sizin için uygunluğunu değerlendirmeye yardımcı olur.

Doğum Kontrol Haplarının Etkisini Azaltabilecek İlaçlar

Bazı ilaçlar ve tıbbi tedaviler, doğum kontrol haplarının gebelikten koruyucu etkisini zayıflatabilir. Bu durum, beklenmeyen gebelik riskini artırır. Bu yüzden düzenli ilaç kullanan kişilerin mutlaka doktor bilgisiyle hareket etmesi gerekir.

Doğum kontrol haplarının etkisini azaltabilecek durumlar şu şekilde sıralanabilir:

• Bazı antibiyotik tedavileri
• Epilepsi için kullanılan bazı ilaçlar
• Tüberküloz tedavisinde kullanılan ilaçlar
• HIV/AIDS için uygulanan bazı ilaç protokolleri
• Bazı bitkisel takviyeler ve doğal ürünler
• Sindirim sistemini etkileyen şiddetli ishal veya kusma durumları

Hangi Durumlarda Doğum Kontrol Hapı Kullanılmamalıdır?

Doğum kontrol hapları, yüksek oranda etkili ve yaygın olarak kullanılan bir gebelik önleme yöntemidir. Ancak her kadının sağlık durumu bu ilaçları kullanmaya uygun olmayabilir. Bazı tıbbi durumlar ve risk faktörleri, doğum kontrol haplarının ciddi yan etkilere yol açmasına neden olabilir.

Aşağıdaki durumlarda doğum kontrol hapı kullanılmamalıdır:

• 35 yaş üzeri ve sigara içiyorsanız
• Daha önce kalp krizi geçirdiyseniz
• Felç öykünüz varsa
• Damar tıkanıklığı yaşadıysanız
• Kan pıhtılaşma sorununuz varsa
• Karaciğer hastalığınız varsa
• Meme kanseri öykünüz varsa
• Östrojen duyarlı tümörünüz varsa
• Yüksek tansiyonunuz kontrolsüzse
• Aurayla birlikte migreniniz varsa

Doğum Kontrol Hapı ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

En iyi doğum kontrol hapı hangisi?

Her bireyin hormon yapısı farklı olduğu için en iyi hap kişiden kişiye değişir. Uygun olan hap, doktor değerlendirmesi sonrası belirlenmelidir.

Doğum kontrol hapı kilo aldırır mı?

Doğum kontrol haplarının kilo aldırıcı etkisi kişiden kişiye değişebilir. Bazı kadınlar kullanımın ilk aylarında vücutta sıvı tutulması veya iştah artışı nedeniyle hafif kilo artışı yaşadıklarını bildirmiştir. Ancak bu durum genellikle geçicidir ve kalıcı bir yağ artışına neden olmaz.

Doğum kontrol hapı ne zaman kullanılır?

Doğum kontrol hapına başlama zamanı, ilacın türüne ve kişisel döngünüze bağlı olarak değişebilir. Genellikle önerilen başlangıç, adet kanamasının ilk günüdür. Bu şekilde başlandığında hapın koruyuculuğu ilk günden itibaren başlar. Alternatif olarak, adetin ilk 5 günü içinde herhangi bir gün de başlanabilir; bu durumda genellikle ilk 7 gün boyunca ek korunma yöntemi önerilir.

Doğum kontrol hapı aldıktan sonra ne zaman ilişkiye girilir?

Adetin ilk günü başlanmışsa, hapın ilk kutusunda bile ilişkiye girilebilir. Daha sonra başlandıysa ek korunma yöntemi ilk 7 gün boyunca gerekebilir.

Doğum kontrol hapı kullanırken hamile kalınır mı?

Düzenli ve doğru kullanıldığında hamile kalma riski oldukça düşüktür. Ancak hap unutulursa veya bazı ilaçlarla etkileşirse risk artabilir.

Doğum kontrol hapı adeti keser mi?

Bazı kadınlarda kullanım sırasında adet kanamaları azalabilir ya da tamamen durabilir. Bu durum genellikle geçici olup doktor kontrolünde değerlendirilmelidir.

Doğum kontrol hapı ne kadar?

Fiyatlar markaya ve temin edilen yere göre değişiklik gösterebilir. Reçeteli veya reçetesiz olarak temin edilebilir.

Doğum kontrol hapı ne zaman korumaya başlar?

Adetin ilk günü başlanırsa koruma hemen başlar. Daha geç başlanırsa ilk 7 gün ek korunma önerilir.

Doğum kontrol hapı zararlı mı?

Çoğu kadın için güvenlidir ancak bazı sağlık durumlarında risk oluşturabilir. Uzun süreli kullanımda bireysel değerlendirme yapılmalıdır.

Doğum kontrol hapı bittikten kaç gün sonra adet olunur?

Hap kutusu bittikten sonraki 2-4 gün içinde genellikle adet kanaması başlar. Kanama süresi kişisel farklılık gösterebilir.

Doğum kontrol hapı ne zaman başlanır?

Genellikle adetin ilk günü ya da doktor önerisiyle farklı bir gün başlanabilir. Başlangıç günü, hapın koruyuculuğunu etkileyebilir.

Doğum kontrol hapı kullanırken hamile kalınırsa nasıl anlaşılır?

Adet gecikmesi, göğüs hassasiyeti ve mide bulantısı gibi belirtiler olabilir. Şüphe durumunda gebelik testi yapılmalıdır.

Doğum kontrol hapı kanama durmuyor, ne yapılmalı?

Uzun süren ara kanamalar ilacın vücuda uyum sürecine bağlı olabilir. Bu durum devam ederse doktor değerlendirmesi gerekir.