Maymun Çiçeği (MPOX) Virüsü Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Maymun Çiçeği Virüsü (Mpox) Nedir?

Maymun çiçeği virüsü (Mpox), Monkeypox virus adlı bir ortopoksvirüsün neden olduğu, nadir ancak potansiyel olarak ciddi olabilen bir zoonotik hastalıktır. İlk kez 1958 yılında laboratuvar maymunlarında tanımlanmış, 1970 yılında ise Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde insanlarda görülmüştür. Hastalık aynı zamanda M Çiçeği virüsü olarak da bilinir.

Mpox, insanlara genellikle enfekte hayvanlardan bulaşır; bu hayvanlar arasında kemirgenler (sıçanlar, sincaplar) ve primatlar sayılabilir. Ayrıca enfekte bir kişinin vücut sıvıları, deri lezyonları ya da solunum damlacıklarıyla da bulaşma mümkündür. Yakın temas, özellikle de uzun süreli yüz yüze temas, bulaş riskini artırır. Cinsel temas yoluyla da bulaşabildiği gözlemlenmiştir.

Maymun çiçeği virüsü enfeksiyonunda en yaygın belirtiler yüksek ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, yorgunluk, lenf bezlerinde şişlik ve karakteristik deri döküntüleridir. Döküntüler genellikle yüzde başlar ve vücuda yayılır; içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşür. Belirtiler genellikle 2 ila 4 hafta sürer ve vakaların çoğu kendi kendine iyileşir. Ancak çocuklar, bağışıklığı zayıf bireyler ve hamileler için daha ciddi seyredebilir.

M çiçeği hastalığı, endemik olduğu Afrika'nın bazı bölgelerinde yıllardır görülen bir hastalıktır, ancak 2022 yılında dünya genelinde beklenmeyen yayılımlar göstermiştir. Bu durum Mpox’un küresel bir sağlık tehdidi olarak değerlendirilmesine yol açtığı için Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu yayılmayı izleyerek halk sağlığı önlemleri alınmasını önerir.

Maymun çiçeği virüsünün anlaşılması, genellikle deri lezyonlarından alınan örneklerle yapılan PCR testi ile konur. Her ne kadar spesifik bir tedavi mevcut olmasa da semptomları hafifletici destekleyici tedaviler uygulanır. Çiçek hastalığına karşı geliştirilen aşılar, Mpox’a karşı da belirli bir koruma sağlar. Özellikle temaslı kişilere koruyucu amaçlı aşı yapılması önerilir.

Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Bulaşır?

Maymun çiçeği virüsü, insanlara çoğunlukla enfekte hayvanlarla temas yoluyla bulaşır. Enfekte hayvanın ısırması, tırmalaması, vücut sıvılarına temas, ya da etlerinin tüketilmesi ile temas ve bulaş gerçekleşebilir. İnsanlar arasında ise yakın fiziksel temas, enfekte kişinin lezyonlarına veya vücut sıvılarına temas, kontamine eşyalarla temas, uzun süreli yüz yüze temasla solunum yolu damlacıklarıyla bulaş gibi yollarla yayılabilir.

Maymun çiçeği virüsünün bulaşma yolları şunlardır:

• Enfekte hayvanın ısırması ya da tırmalaması
• Enfekte hayvanların kanı, vücut sıvıları veya deri lezyonlarıyla temas
• Enfekte hayvan eti tüketimi veya hazırlanması
• Enfekte kişilerle doğrudan cilt teması (özellikle deri lezyonları)
• Uzun süreli yüz yüze temasla solunum damlacıkları yoluyla bulaş
• Ortak kullanılan yatak takımı, giysi gibi kontamine eşyalarla temas
• Sağlık çalışanlarında uygun korunma olmadan temas

Maymun Çiçeği Görüntüsü Nasıl Olur?

Maymun çiçeği döküntüleri tipik olarak önce yüzde başlar ve sonra vücudun diğer bölgelerine yayılır. Döküntüler, kabuk bağlamadan önce birkaç aşamadan geçer ve her evrede farklı bir görünüm sergiler.

İlk olarak ciltte düz, kırmızımsı maküller (lekeler) belirir. Bunlar zamanla hafif kabarık papüllere dönüşür. Papüller daha sonra sıvı dolu veziküllere (içi su dolu kesecikler) evrilir. Bu veziküller püstüllere (irin dolu kabarcıklar) dönüşerek daha iltihaplı ve ağrılı hale gelir. Nihayetinde püstüller kuruyarak kabuklanır ve düşer. Tüm bu süreç genellikle 2-4 hafta sürer.

Döküntüler genellikle simetrik dağılır ve eller, ayak tabanları, yüz ve genital bölge gibi yerlerde sık görülür. Cilt lezyonları belirgin, yuvarlak sınırlara sahip olur ve genellikle deriden kabarık, bazen merkezlerinde çöküklük gösteren görünümdedir. Bu da onları su çiçeği veya sivilce gibi diğer döküntülerden ayıran bir özelliktir.

Maymun çiçeği görüntüsüne eşlik eden diğer fiziksel belirtiler arasında ateş, lenf bezlerinde şişme (özellikle boyun, kasık, koltuk altı bölgelerinde), baş ağrısı ve kas ağrıları yer alır. Döküntüler genellikle bu semptomlardan birkaç gün sonra ortaya çıkar. Görsel belirtiler tanı açısından çok önemlidir, ancak kesin teşhis laboratuvar testleriyle konulur.

Maymun Çiçeği Virüsü Belirtileri Nelerdir?

Maymun çiçeği virüsü, genellikle ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, sırt ağrısı, lenf bezlerinde şişme, titreme ve yorgunluk gibi belirtilerle başlar. Bu erken belirtilerin devamında birkaç gün içinde deri döküntüsü gelişir, genellikle yüz ve vücudun diğer bölgelerinde kabarcıklar ve kabuklanan lezyonlar şeklinde görülür.

Bazı hastalarda Maymun çiçeği virüsünden kaynaklanan cilt lezyonları ağrılı olabilir ve enfekte bölgelerde iz kalabilir. Belirtiler kişiden kişiye değişiklik gösterebilir ancak genellikle enfeksiyonun ilk 5 gününde ortaya çıkar.

Maymun çiçeği virüsünün belirtileri şunlardır:

• Ateş ve titreme
• Baş ağrısı ve kas ağrıları
• Sırt ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Lenf bezlerinde şişlik (özellikle boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerinde)
• Yüzde başlayan ve vücuda yayılan döküntüler
• Sıvı dolu kabarcıklar ve kabuklanan lezyonlar
• Ciltte ağrılı yaralar ve iz bırakabilen lezyonlar
• Bazı vakalarda boğaz ağrısı, burun akıntısı ve öksürük gibi solunum belirtileri

Mpox semptomları kendisini grip benzeri gösteriyorsa muhtemelen 1-4 gün arasında döküntüler ortaya çıkar. Maymun Çiçeği Virüsü’ne sahip olan kişilerde genellikle ellerde, ayaklarda, göğüste, yüzde, ağızda veya penis, testisler, labia ve vajina ve anüs gibi genital bölgelerin yakınında bulunabilen bir döküntü meydana gelir. 

Maymun Çiçeği Virüsünün Nedenleri Nelerdir?

Maymun çiçeği virüsü, insanlara genellikle hayvanlardan bulaşan, nadir görülen bir viral hastalıktır. Virüsün nedenleri arasında enfekte hayvanlarla doğrudan temas, hayvan ısırıkları veya tırmalamaları, enfekte hayvanların etlerinin yenmesi veya hazırlık aşamasında temas edilmesi yer alır. Ayrıca enfekte bireylerle yakın fiziksel temas, solunum damlacıkları ya da vücut sıvıları aracılığıyla da bulaşabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan bireylerde risk daha yüksektir.

Maymun çiçeği virüsünün başlıca nedenleri şunlardır:

• Enfekte kemirgenler veya primatlar ile temas
• Enfekte hayvanların etlerinin hazırlanması ya da tüketilmesi
• Vücut sıvılarına veya lezyonlara doğrudan temas
• Solunum yoluyla yakın temas (özellikle uzun süreli yüz yüze temas)
• Kontamine yatak çarşafları, havlular veya kişisel eşyalarla temas
• Bağışıklık sistemi zayıf bireylerin virüse daha duyarlı olması
• Aşılama eksikliği nedeniyle bağışıklığın düşük olması (özellikle çiçek hastalığına karşı aşı yapılmamış bireylerde)

Maymun Çiçeği Virüsü Aşısı Var Mı?

Maymun çiçeği virüsü, çiçek hastalığı virüsüne oldukça benzeyen bir ortopoksvirüstür. Bu benzerlik nedeniyle, çiçek hastalığına karşı geliştirilmiş aşıların, maymun çiçeği virüsüne karşı da belirli ölçüde koruma sağladığı bilinir. Özellikle 1980 yılı öncesinde çiçek aşısı olmuş bireylerin bu virüse karşı kısmi bağışıklığa sahip olabileceği düşünülür.

Günümüzde, bu virüse özel olarak geliştirilmiş aşılar bulunur. Bu aşılar genellikle bağışıklık sistemini uyararak vücudun virüse karşı savunma geliştirmesini sağlar. Özellikle salgın riski olan bölgelerde ya da enfekte bireylerle temas etmiş kişilerde aşılama, virüsün yayılmasını önlemeye yardımcı olur.

Aşıların uygulanması genellikle yüksek risk grubundaki bireylere yöneliktir. Bu gruplar arasında sağlık çalışanları, laboratuvar personeli, enfekte kişilerle yakın temasta bulunanlar ve bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler yer alır. Genel nüfus için yaygın aşılamaya ise çoğu zaman gerek duyulmaz.

Aşılar canlı zayıflatılmış ya da çoğalmayan virüs içerikli olabilir. Canlı virüs içeren türler bağışıklık sistemi zayıf bireylerde dikkatli kullanılmalıdır. Bu nedenle aşı seçimi, kişinin sağlık durumu göz önüne alınarak yapılır ve sağlık otoriteleri tarafından belirlenen protokollere göre uygulanır.

Maymun Çiçeği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Yayılır?

Maymun Çiçeği ya da Mpox hastalığında bulaşıcılık, ağız veya genital bölge gibi cilt bölgeleri veya diğer lezyonlarla doğrudan temas yoluyla gerçekleşebilir. Enfekte bir kişi; konuşurken, nefes alırken bu virüsü bulaştırabilir. Ten tene temasla da bulaşıcılık ortaya çıkabilir.

Maymun Çiçeği Virüsü Türkiye’de Var Mı?

Türkiye’de 2022 yılında bir kişide maymun çiçeği virüsü hastalığı tespit edildiği duyurulmuştu. Türkiye’de geçmişte tespit edilse de bu hastalar izole edilmiş ve iyileşmeleri sağlanmıştı. 2024 yılı itibarıyla herhangi bir mpox vakası tespit edilmedi.

Maymun Çiçeği Virüsü Eşyalardan Bulaşır Mı?

Maymun Çiçeği Virüsü, mpox'lu birinin kullanımından sonra dezenfekte edilmemiş nesneler, kumaşlar ve yüzeylerle temas yoluyla herkese yayılabilir. Giysiler, yatak takımları, havlular ve tüm diğer kişisel eşyalar buna dahildir. 

Maymun Çiçeği Virüsü Testi Var Mı?

Maymun Çiçeği Virüsü ile uyumlu döküntüleriniz varsa test yaptırılması önerilir. Mpox hastası birisiyle temasa geçtiyseniz, test yaptırmadan önce bir sağlık kuruluşuna danışmanız gerekebilir.

Maymun Çiçeği Virüsü Tedavisi Var Mı?

Maymun Çiçeği Virüsü tedavisi, semptomları azaltmaya yöneliktir ve bu virüse özel bir tedavi yoktur. Döküntüyü azaltmak, ağrıları hafifletmek ve virüsün yol açabileceği sağlık problemlerini gidermek hedeflenir.

Maymun Çiçeği Virüsü Aşısı Var Mı?

Mpox'a neden olan virüs, çiçek hastalığına neden olan virüsle ilişkilidir. Geliştirilen JYNNEOS aşısı, maymun çiçeği ve çiçek hastalığına karşı koruma sağlamak için geliştirilen 2 dozluk bir aşıdır. İkinci doz, ilk dozdan 4 hafta sonra uygulanır. Maymun Çiçeği Virüsü olan biriyle temaslıysanız bu aşıyı yaptırmanız önerilir. 

Maymun Çiçeği Virüsü Aşısı Yan Etkileri

Görülen en yaygın yan etkiler aşının yapıldığı yerde ağrı, kızarıklık ve kaşıntıdır. Ayrıca ateş, baş ağrısı, yorgunluk, mide bulantısı, titreme ve kas ağrıları da yaşanabilir. Bazı kişilerde aşılama yapılan bölgede cilt rengi değişimi söz konusu olabilir. 

Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Anlaşılır?

Kuluçka süresi 3-17 gün olan bu hastalıkta, kuluçka süresi boyunca herhangi bir belirti görülmez ve kişi kendini iyi hissedebilir. Meydana gelen döküntüler sivilce ve kabarcık gibi görülebilir. Bu döküntüler ağrılı veya kaşıntılı olabilir.

Maymun Çiçeği Virüsü Testi Nerede Yaptırılır?

Yetkilendirilmiş devlet hastaneleri ve özel sağlık kurumlarında test yaptırabilirsiniz.

Maymun Çiçeği ile Suçiçeği Aynı Mı?

Çiçek ve suçiçeğinde görülen döküntülere benzer döküntüler Mpox’da da görülebilir. Ancak hastalığın seyri diğerlerinden farklıdır. Çiçek hastalığına çözüm aşı yöntemleriyle bulunmuştur. Maymun Çiçeği virüsünde ise lenf düğümlerinde şişme olabilir.

Maymun Çiçeği Virüsü Hangi Ülkelerde Görüldü?

Maymun çiçeği hastalığı Afrika’nın birçok ülkesinde görüldü. Kongo, Burundu, Kenya, Ruanda ve Uganda’da yayılan virüs, geçmiş yıllarda Avrupa ve Asya’da da görülmüştür. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 14.000’den fazla maymun çiçeği vakası kaydedilmiştir. 2024 yılındaki virüs Afrika'nın dışına sıçrarken İsveç'te ilk mpox vakası doğrulandı. İsveç'te görülen türün Klad I olduğu açıklandı. 

Maymun Çiçeği Pandemisi Olur Mu?

Mpox hastalığının bulguları belirgindir. Ayrıca yakın ve uzun süreli temasla bulaşması daha olasıdır. Bir DNA virüsü olduğundan daha az mutasyon geçirmesi söz konusu olabilir. Böylelikle COVID-19 hastalığında olduğu gibi yeni varyantların çıkması kolay olmaz. 

14 Ağustos 2024'te Dünya Sağlık Teşkilatı tarafından gerçekleştirilen Acil Durum Komitesi Toplantısı'nın ardından M çiçeği (mpox) hastalığının, "uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu oluşturduğu" vurgulanmıştı.