Sinestezi Nedir? Sinestezi Neden Olur?

Sinestezi Nedir?

Sinestezi, renklerin tadını almak ya da müziğin rengini görmek gibi birden fazla duyunun aynı anda çalıştığı nörolojik bir durumdur. Tek bir duyunun çalışmasına sebep olacak bir faktör, sinestezi durumunda birden fazla duyuyu tetikleyebilir. Sinestezi yaşayan kişilere sinestezik denir ve bu kişiler kokuları koklarken şekiller görebilir ya da kelimelerin tadını alabilir. Bu belirtiler kişiden kişiye değişiklik gösterir.

Normalde duyular algıladıklarını beyne gönderir ve beyin de bu bilgileri işleyerek dünyayı anlamlandırır. Örneğin ses duyulur ve bu sesin müzik olduğu bilinir. Sinestezi durumunda beyin bu bilgileri birden fazla bölgede işler ve birden fazla duyu aynı anda çalışır. Kişi sesi duyar, beyin bunu müzik olarak tanımlamanın yanında tat olarak da tanımlar. 

Sinestezi Hastalık mıdır?

Sinestezi bir hastalık ya da bozukluk değil yalnızca nörolojik algı farklılığıdır. Sinestezik kişiler için bu durum yaratıcılığı artıran, dünyayı daha zengin algılamalarını sağlayan bir özellik dahi olabilir. 

Sinestezi tıbbi olarak da tedavi edilmesi gereken bir durum değildir ancak günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa belirtileri yönetmek için uzman yardımı alınabilir. Ayrıca, eğer sinestezi altında başka bir olumsuz durum yatıyorsa ya da sinesteziye eşlik eden diğer nörolojik durumlar varsa tedavi ve kontrol gerekebilir. 

Sinestezi Neden Olur?

Sinestezinin neden olduğu tam olarak bilinmez ancak bazı kişilerde genetik faktörler sonucu beynin farklı bölgeleri arasında normalden fazla bağlantı olması sonucu meydana gelebilir. Bazı insanlarda geçirdikleri beyin hasarı ya da travma sonrası sinestezi görülebilir, ancak bu durum genellikle kısa sürer ve geçicidir. Bazı kişilerde ise çeşitli ilaçların kullanımı sonucu kısa süreli sinestezi görülebilir. 

Sinestezi nedenleri aşağıdaki gibidir:

• Beynin erken gelişim döneminde duyusal bölgeler arasında normalden fazla bağlantı kurulması.
• Genetik yatkınlık ve aile öyküsü.
• Bazı nörolojik farklılıklar (örneğin otizm spektrum bozukluğu ile daha sık görülmesi).
• Beyin hasarı, travma veya felç sonrası nöral bağlantıların yeniden yapılanması
• Beynin iyileşme sürecinde sinir ağlarının farklı şekilde organize olması
• Halüsinojen ilaçların kullanımı

Sinestezi Belirtileri Nelerdir?

Sinestezi, duyuların birbiriyle karışması ya da aynı anda çalışmasıyla kendini gösterir. Sinestezi sahibi kişiler müziklerin tadını alır, kelimelerin rengini görür. Çoğu kişi kelimelerin rengini zihninde canlandırırken, çok az kişi belirli harf ya da kelimelerin rengini görür.

Sinestezi belirtileri aşağıdaki gibidir: 

• Duyuların karışması: Duyular birbirini tetikler ve kişi sesleri renk olarak görmek ya da harf ve rakamları belirli renklerle ilişkilendirmek gibi durumları deneyimler.
• Renkli harfler ve sayılar: Kişiler her harf, sayı ya da kelimeyi bir renkle görür. 
• Müzik dinlerken renk görmek: Bazı kişiler müzik dinlerken çeşitli renkler, şekiller ya da dokular görebilir. 
• Tat ve koku ilişkisi: Kişi müzik ya da belirli kelimeleri duyunca tat ya da koku hissedebilir.

Sinestezi isteğe bağlı değildir; kişi her seferinde aynı uyaranı aldığında aynı duyusal etkiyi yaşar. Benzer şekilde, sinestezide algılar sabittir; örneğin bir kişi “A” harfini her zaman kırmızı olarak görür, bu zamanla değişmez.

Sinestezi Çeşitleri Nelerdir?

Sinestezinin, beynin duyuları ilişkilendirdiği ya da işlediği bölgelere göre 35’e kadar farklı türü bulunur. En yaygın sinestezi türleri şunlardır: 

• Grafem-renk sinestezisi
• İşitsel-dokunsal sinestezi
• Gün-renk sinestezisi
• İşitme-hareket sinestezisi
• Ayna dokunma sinestezisi
• Ses-renk sinestezisi
• Zaman-mekan sinestezisi

Grafem-Renk Sinestezisi

Grafem-renk sinestezisinde kişiler belirli harfleri belirli renklerle ilişkilendirir ve o harfi her gördüğünde zihninde aynı renk oluşur. 

İşitsel-Dokunsal Sinestezi

Seslerin kişilerde dokunsal hislere sebep olması işitsel-dokunsal sinestezi olarak adlandırılır. Örneğin kişi belirli bir ses duyduğunda ateş basması ya da acı hissedebilir.

Gün-Renk Sinestezisi

Bazı kişiler günleri çeşitli renklerle bağdaştırır. Bu en sık görülen sinestezi türlerinden biridir. 

İşitme-Hareket Sinestezisi

Bazı kişiler hareket eden bir cisim ya da insan gördüklerinde ses duyarlar. Dizi ve filmlerde yapılan hareketlere efektle ses eklenmesi gibi bir durumdur.

Ayna Dokunma Sinestezisi

Ayna dokunma sinestezisi, başkalarına dokunulduğunda veya acı çektiğini gördüğünde kişide aynı fiziksel hissin oluşmasıdır.

Ses-Renk Sinestezisi

Bu sinestezi türünde kişiler belirli sesleri duyduğunda çeşitli renkler görürler. Genellikle belirli seslere ve müziklere özgü bir durumdur. 

Zaman-Mekan Sinestezisi

Zaman-mekan sinestezisi kişinin zamanı zihninde görselleştirmesidir. Örneğin, bir kişi ayları düz bir çizgi üzerinde hayal eder, Ocak ayı sağdan başlar ve aylar sola doğru devam eder. 

Sinestezi Tedavisi Nasıldır?

Sinestezi bir hastalık ya da bozukluk değildir ve tedavi gerektirmez, aksine çoğu insan bu durumu faydalı görürler. Ancak, bazı durumlarda belirtiler günlük hayatı olumsuz etkileyebilir, bu durumda kişi belirtileri kontrol etmeyi öğrenebilir. 

İlaç kullanımı kaynaklı sinestezi durumunda hekim, ilaç dozlarını düşürebilir ya da alternatif ilaç önerebilir. Beyin hasarı ve travma sonrası oluşan sinestezi ise kısa sürer ve zamanla geçer.

Sinestezi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Sinestezi Ne Demek?

Sinestezi birden fazla duyunun aynı anda tetiklenmesi sonucu oluşan nörolojik algı farklılığıdır. Tek bir duyuyu tetiklemesi beklenen faktörlerin birden fazla duyuyu tetiklemesi sonucu kişi sesin tadını almak, harflerin rengini görmek gibi durumları deneyimleyebilir. 

Sinestezi Testi​ Var mı?

Sinestezi için belirli bir test yoktur. Kişinin durumlara verdiği tepkiye göre sinestezisi olup olmadığını anlaşılabilir.

Sinestezi Olduğumu Nasıl Anlarım​?

Harflerin rengi olduğunu düşünmek ya da seslerin tadını almak gibi normalde tek duyu ile algılanabilecek şeyler birden fala duyuyla ilşkileniyorsa sinestezi olduğu anlaşılabilir.

Sinestezi Psikolojik midir?

Sinestezi psikolojik değil nörolojik bir durumdur. Beyin duyuların gönderdiği bilgileri birden fazla bölgede işler ve sinestezi meydana gelir.

Sinestezi Sonradan Olur mu?

Evet, çeşitli ilaçların kullanımı ya da beyin hasarı gibi durumlar sinestezinin sonradan ortaya çıkmasına neden olabilir.

Sinestezi Örnekleri Nelerdir?

Harflerin ya da seslerin rengini görmek, kelimelerin tadını almak ya da  belirli duyguları belirli renklerle ilişkilendirmek sinesteziye örnek olarak verilebilir. Aynı zamanda kişiler başkalarının hissettiği acıyı hissedebilir ya da zaman dilimleri zihninde haritalandırabilir.