Yas Ne Demek? Yas Evreleri Nelerdir?

Yas Ne Demek?

Yas, genellikle sevilen birinin ya da önemli bir durumun kaybına karşı kişinin gösterdiği duygusal ve fiziksel tepkilerdir. Yas süreci yalnızca ölüm sonrası değil boşanma, hastalık, ayrılık gibi durumlardan sonra da yaşanabilir. 

Yas tek bir duygu ya da tepki değil üzüntü, öfke, şok, suçluluk, kaygı ve hatta kabullenme gibi çok çeşitli hislerin iç içe yaşandığı karmaşık bir süreçtir. Kişilerin yas süreci kendi bireysel deneyimlerine ve başa çıkma becerilerine göre farklılık gösterir. Yas sürecinin ne zaman başlayıp biteceği kaybın niteliğine, kaybedilen kişinin yakınlığına ve kayıp yaşayan kişinin aldığı desteklere göre değişiklik gösterir.

Yas Evreleri Nelerdir?

Yas evreleri, psikiyatrist Elisabeth Kübler-Ross tarafından inkar, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenmeden oluşan beş aşamalı bir model olarak tanımlanmıştır. Ancak, bu evreler herkeste aynı sırada yaşanmayabilir, bazı kişiler her adımı yaşamayabilir ya da tekrar tekrar yaşayabilir.

Yaygın olarak kabul edilen yas evreleri şunlardır:

• İnkar ve şok
• Öfke
• Pazarlık
• Depresyon
• Kabullenme

İnkar ve Şok

İnkar ve şok evresinde kişi kaybı kabullenmez, yokmuş gibi davranır.  "Bu bana olamaz," veya "Bu doğru değil" gibi düşünceler hakimdir. Şok hali, duygusal acıdan bir tür koruma mekanizması olarak işlev görür. Kişi hisleri yokmuş gibi görünebilir ve kayıp hakkında konuşmaktan kaçınabilir.

Öfke

Gerçeklik yavaşça anlaşılmaya başladıkça, inkar yerini sıklıkla öfkeye bırakır. Kişi bazen kendine, bazen kaybedilene, bazen diğer insanlara, bazen de "kader" veya "Tanrı" gibi daha soyut kavramlara öfke duyabilir.

Pazarlık

Pazarlık aşamasında kişi kaybı geri getirmek ya da süreci yavaşlatmak için "bir anlaşma" yapmaya çalışır. "Eğer şöyle yapsaydım..." veya "Bundan sonra iyi bir insan olursam, her şey düzelir mi?" gibi düşüncelerle kontrolü yeniden kazanma umudu taşınır.

Depresyon

Pazarlık çabalarının sonuç vermemesi sonucu kaybın kaçınılmaz ve kalıcı olduğu anlaşılır. Bu evre derin bir üzüntü, umutsuzluk, yorgunluk ve sosyal çekilme ile devam eder. Depresyon evresi klinik bir depresyon değil, yasa eşlik eden doğal ve geçici bir depresif durumdur.

Kabullenme

Kabullenme evresi kaybın üstesinden gelindiği anlamına gelmez, ancak kaybın yeni bir gerçeklik olarak kabul edildiği anlamına gelir. Kişi hala acı duyar ancak bu kayıpla yaşamayı öğrenmeye başlar ve hayatına devam etme yollarını arar. Kabullenme aşamasında kaybedilen kişiye duyulan sevgi ve anılar ile yaşamak öğrenilir. 

Yas Süreci Nasıl Atlatılır?

Yas süreci, kayba alışmakla atlatılır ancak bu sürecin tamamen biteceği anlamına gelmez. Asıl amaç kaybın acısını hafifletmek ve bu kaybı hayatın bir parçası haline getirmektir. Sağlıklı bir şekilde yas tutmak, kişinin duygularını bastırmak yerine onlarla yüzleşmesini gerektirir. Yas sürecini yönetmek için duygusal ve fiziksel sağlığa dikkat etmek gerekir.

Yas sürecini atlatmak için dikkat edilecek noktalar şunlardır: 

• Duygular ifade edilmelidir: Üzüntü, öfke, suçluluk gibi tüm duyguların ifadesine izin vermek gerekir.
• Sosyal destek alınmalıdır: Aile, arkadaşlar veya psikolog ile konuşmak yalnızlık hissini azaltır ve kaybedilen kişinin anılarını paylaşma imkanı sunar. 
• Öz bakıma önem verilmelidir: Yeterli uyku almak, dengeli beslenmek ve hafif fiziksel aktiviteler yapmak yasın fiziksel yorgunluğunu yönetmeye yardımcı olur. 

Bu dönemde kişinin kendine karşı sabırlı ve şefkatli olması iyileşmenin en önemli adımlarından biridir.

Yas Sürecinde Yapılması Gerekenler Nelerdir?

Yas sürecinde yapılması gerekenler, kişinin hem zihinsel hem de fiziksel sağlığını korumaya yönelik olmalıdır. Sağlıklı başa çıkma stratejileri geliştirmek kaybın etkilerini zamanla azaltmaya yardımcı olacaktır.

Yas sürecinde atılabilecek bazı yapıcı adımlar şunlar olabilir:

• Profesyonel yardım almak: Yoğun ve uzun süren yas günlük yaşamı zorluyors veya kişi başa çıkmakta zorlanıyorsa psikolog ya da psikiyatristten destek almak çok önemlidir. 
• Rutinlere devam etmek: Kayıp, hayatın düzenini altüst edebilir. Mümkün olduğunca normal günlük rutinleri sürdürmeye çalışmak bir denge ve istikrar hissi sağlar. 
• Büyük kararlar almaktan kaçınmak: Yasın ilk dönemlerinde kişi yoğun duygular yaşarken taşınmak, iş değiştirmek gibi hayatı temelden etkileyecek büyük kararlar almaktan kaçınmak genellikle en iyisidir. 

Yas Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Yas Nedir?

Yas, önemli bir kaybın ardından ortaya çıkan derin üzüntü, şok, öfke ve kabullenme gibi çok çeşitli duygusal, bilişsel ve fiziksel tepkileri içeren doğal ve kişiye özgü bir süreçtir. 

Yas Tutmak Ne Demek?

Yas tutmak, kaybı görmezden gelmek yerine onun varlığını kabul etmek, duygusal tepkilere izin vermek ve zamanla bu acının yoğunluğunu azaltarak yaşamı yeniden şekillendirmektir. Sağlıklı bir yas tutma, duyguların bastırılmaması anlamına gelir.

Yas Aşamaları Nelerdir?

Yas aşamaları genellikle; İnkar ve Şok, Öfke, Pazarlık, Depresyon ve Kabullenme olmak üzere beş ana evre olarak tanımlanır. Ancak, bu aşamalar herkes için sıralı ilerlemez ve bir birey birden fazla aşamayı aynı anda yaşayabilir veya aşamalar arasında geri-ileri hareket edebilir. 

Yas Süreci Ne Kadar Sürer?

Bir kişinin kaybı kabul etme hızı; kaybın niteliği, kültürel ve dini inanışlar, kişinin psikolojik dayanıklılığı ve aldığı sosyal desteğin etkisi gibi pek çok faktöre bağlıdır. Bu nedenle yas sürecinin kesin bir süresi yoktur.