Ajitasyon Ne Demek? Ajitasyon Belirtileri Nelerdir?

Ajitasyon Nedir?

Ajitasyon, kişinin aşırı uyarılması sonucu telaşlı, heyecanlı, gergin veya kafası karışık hissetmesidir. Ajitasyon aniden ya da yavaşça ortaya çıkabilir ve çok kısa ya da çok uzun sürebilir. Psikolojik ve fiziksel hastalıklar ajitasyona neden olabilir. Vücut ağrıları, stres ve yüksek ateş ise ajitasyon tablosunu şiddetlendirebilir.

Hafif ajitasyon vakalarında huzursuzluk, iletişim kurmakta zorlanma ve kafa karışıklığı görülebilirken; şiddetli ajitasyon durumlarında saldırgan davranışlar, ciddi kendine ya da başkalarına zarar verme riski ve yoğun duygusal dalgalanmalar ortaya çıkabilir. 

Ajitasyon her zaman tedavi edilmesi gereken bir durum olmayabilir. İnsanın doğası gereği özellikle stresli dönemlerde kısa süreli ajitasyon belirtileri görülebilir. Ancak ajitasyon günlük hayatı, iş hayatını ve ilişkileri etkiliyorsa tedavi edilmesi gerekir. Tedavi edilmeyen ajitasyon atakları kişi ve çevresi için tehlikeli olabilir.

Ajitasyon Ne Demek?

“Ajitasyon” kelimesi Fransızca agitation ve Latince agitare (harekete geçirmek, sarsmak) sözcüklerinden gelir. Temel anlamı “kıpırdanma, sarsılma, heyecanlanma”dır. Günlük dilde “ajite olmak” ya da “ajitasyon” genellikle gereksiz heyecanlanma, çabuk sinirlenme, abartılı tepki verme veya kolayca gerginleşme anlamında kullanılır. Psikoloji ve tıpta ise ajitasyon, kişinin içsel gerginlik, huzursuzluk, yerinde duramama, artmış motor veya sözel aktivite göstermesi anlamına gelir. 

Ajitasyon Belirtileri Nelerdir?

Ajitasyon belirtileri, altta yatan nedene ve ajitasyonun şiddetine göre değişiklik gösterir. Hafif vakalarda huzursuzluk, sürekli hareket etme gibi belirtiler görülürken; şiddetli durumlarda şiddet ve kendine zarar verme davranışları ortaya çıkabilir. Ajitasyon, ruhsal belirtilerin yanında nabız yükselmesi ve solunum darlığı gibi fiziksel belirtiler de gösterebilir. 

• Huzursuzluk
• Sakin kalamama
• Paranoya
• Şüphecilik
• Sinirlilik
• Agresif tutum
• Kafa karışıklığı
• Yönelim bozukluğu (yer, zaman, kişi karıştırma)
• İletişim kuramama
• Çok konuşma
• Yaşamsal belirtilerde değişiklikler (tansiyon yükselmesi, solunum zorluğu, yüksek ateş vb.)
• Şiddet içeren davranışlar

Ajitasyon Nedenleri Nelerdir?

Ajitasyon, stresli bir dönemde görülebildiği gibi fiziksel ve ruhsal hastalıklar nedeniyle de olabilir. Altta yatan nedenin tespit edilmesi, doğru tanı ve tanıya uygun tedavinin belirlenmesi açısından oldukça önemlidir. 

Ajitasyon nedenleri aşağıdaki gibidir: 

• Tıbbi durumlar ( hipertiroidi, sepsis vb.)
• Psikolojik rahatsızlıklar
• Alkol,madde kullanımı ve yoksunluk
• Nörolojik ve bilişsel nedenler

Tıbbi Durumlar

Vücudun fizyolojik dengesini bozan bazı tıbbi durumlar ajitasyona neden olabilir. Enfeksiyon ve metabolik bozukluk gibi durumlar zihinsel karışıklık, huzursuzluk ve davranış değişikliklerine sebep olabilir.

Ajitasyona neden olan tıbbi durumlar şunlardır:

• Hipertiroidi
• Hipotiroidi
• Sepsis
• Enfeksiyonlar
• Elektrolit dengesizlikleri
• Hipoglisemi ya da hiperglisemi
• Yüksek ateş ya da dehidrasyon
• Kronik ya da şiddetli ağrı
• Kafa travmaları
• Metabolik bozukluklar

Psikolojik Rahatsızlıklar

Ruhsal hastalıklar beyindeki duygu, düşünce ve davranış süreçlerini etkilediğinden ajitasyonun en yaygın nedenleri arasındadır. Özellikle duygudurum değişiklikleri, düşünce bozuklukları ve yoğun kaygı ajitasyonu tetikleyebilir.

Ajitasyonu tetikleyebilecek ruhsal bozukluklar şunlardır:

• Şizofreni
• Bipolar bozukluk (özellikle mani dönemi)
• Depresyonun ajite seyreden tipi
• Akut psikoz
• Anksiyete bozuklukları
• Akut stres bozukluğu
• Borderline kişilik bozukluğu
• Antisosyal kişilik bozukluğu

Alkol, Madde Kullanımı ve Yoksunluk

Madde kullanımına bağlı nörokimyasal değişiklikler ajitasyonu doğrudan tetikleyebilir. Alkol zehirlenmesi veya yoksunluk dönemlerinde huzursuzluk, saldırganlık ve yönelim bozukluğu sıklıkla görülür.

Nörolojik ve Bilişsel Nedenler

Beyin işlevlerindeki bozukluklar davranış kontrolünün azalmasına, çevresel uyaranların yanlış yorumlanmasına ve ajitasyona neden olabilir. Özellikle ileri yaştaki kişilerde daha sık görülebilir. 

Ajitasyona neden olabilecek durumlar şunlardır:

• Deliryum
• Demans
• Alzheimer
• Frontal lob işlev bozukluğu
• Epilepsi sonrası zihinsel değişiklikler

Ajitasyon Nasıl Tedavi Edilir?

Ajitasyon tedavisi, hem hastanın hem de çevresindeki kişilerin güvenliğini sağlarken, altta yatan tıbbi veya psikiyatrik nedenin hızlı bir şekilde belirlenmesini ve uygun müdahalenin yapılmasını amaçlar. Tedavi planında ilk tercih edilen yöntem psikoterapidir. Terapilerin etkisiz olduğu durumlarda ilaç kullanımına başvurulur. Her iki yöntem de başarısız olursa hasta çevresine ve kendisine zarar vermemesi için izolasyona alınır.

İlaçsız Tedavi Yöntemleri

Psikoterapi ve hastayı sakince dinlemek, ajitasyon vakalarında ilk tercih edilen ve en etkili yöntemlerden biridir. Buradaki amaç hastayı sakinleştirmek ve durumunu gözetim altında tutmaktır.

Ajitasyonda ilaçsız tedavi seçenekleri şunlardır:

• Psikoterapi: Psikoterapi sırasında hastalarla empati kurulmalı, duyguları yansıtılmalı ve hastaya güven verilmelidir.
• Aktif dinleme: Hastanın ifade etmesine izin vermek, yönlendirmeden dinlemek ve duygularının anlaşıldığını belli etmek önemlidir. 
• Uyaranları azaltmak: Hastayı tetikleyebilecek gürültü, ışık, kalabalık gibi faktörler azaltılmalıdır.
• Hastaya seçme hakkı sunmak: Orta derece vakalarda ilaç kullanımı ve terapiyi seçme hakkını hastaya vermek kontrolün onun elinde olduğu hissini güçlendirebilir.

İlaç Tedavisi

İlaç kullanımı hasta ve çevresinin güvenli olmadığı ve ilaçsız yöntemlerden fayda görülmediği durumlarda başvurulan bir yöntemdir. Buradaki amaç hastayı sedasyon almadan sakinleştirmektir. 

Ajitasyon tedavisinde kullanılan ilaçlar aşağıdaki gibidir:

• Benzodiazepinler: Hızlı yatıştırıcı etki gösterir ve özellikle alkol yoksunluğuna bağlı ajitasyonun tedavisinde birinci basamak olarak tercih edilir.
• Tipik antipsikotikler: Psikotik belirtilerin eşlik ettiği ya da şiddetli ajitasyonun görüldüğü durumlarda etkili olabilir.
• Atipik antipsikotikler: Hastayı aşırı sedasyona sokmadan davranış kontrolünü düzenlemeye yardımcı olur.
• Ketamin: Çok şiddetli, kontrol edilemeyen veya acil müdahale gerektiren ajitasyon durumlarında hızlı etki gösteren bir seçenektir ve genellikle hastane ortamında uygulanır.

Fiziksel Kısıtlama

Fiziksel kısıtlama, yalnızca diğer tüm yöntemler başarısız olduğunda ve hastanın kendine veya başkalarına ciddi zarar verme riski olduğunda uygulanır. Travma ve psikolojik zarar riski nedeniyle eğitimli ve uzman ekipler tarafından dikkatlice uygulanmalıdır. 

Ajitasyon Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Ajitasyon eğer çok sık görülüyorsa ya da çok şiddetliyse tedavi edilmediği takdirde ciddi sorunlara neden olabilir. Kişi kendine ve çevresine zarar verebilir, suç işleyebilir ve ilişkileri bozulabilir. Aynı zamanda, ajitasyon atakları sırasında yardım almak ve kendi durumunu anlatmak zor olduğu için tedavi mümkün olmayabilir. Bu durum uykusuzluğa neden olarak tüm vücut sağlığını olumsuz etkileyebilir. Sosyal ve duygusal ilişkileri de olumsuz etkileyebilen ajitasyon, odaklanmayı zorlaştırarak iş ve okul hayatını kötü etkileyebilir.

Ajitasyon Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Psikolojik Ajitasyon Nedir?

Psikolojik ajitasyon, kişinin yoğun huzursuzluk ve içsel sıkışma hissi yaşayabildiği bir durum olabilir. Duygusal dalgalanmalar, kaygı ve stresle ilişkili olarak ortaya çıkabilir.

Akut Ajitasyon Nedir?

Akut ajitasyon, aniden gelişen ve kısa sürede şiddetlenebilen yoğun hareketlilik veya huzursuzluk hali olabilir. Panik, travma veya tıbbi bir durumla bağlantılı şekilde görülebilir.

Psikomotor Ajitasyon Nedir?

Psikomotor ajitasyon, kişinin düşünsel gerginliğe bağlı olarak istemsiz hareketlilik sergilediği bir durumdur. Sürekli yürüme isteği, yerinde duramama veya el ovuşturma gibi davranışlar görülebilir.

Ajitasyon Yapmak Ne Demek?

Ajitasyon yapmak halk arasında bir duyguyu fazla büyütmek ve aşırı tepki vermek anlamında kullanılır. Ancak psikolojik olarak kişinin istemsiz hareket ettiği psikolojik bir durumdur. 

Ajitasyon İçin Hangi Doktora Gidilir?

Ajitasyon durumunda ilk olarak bir psikiyatri uzmanına başvurmak gerekir. Duruma göre nöroloji gibi farklı uzmanlık alanlarının da değerlendirmesi gerekebilir. Ancak kişi kendine ve çevresine zarar verebilecek durumdaysa acil servislere gidilmelidir.

Ajit Olan Hastaya Ne Yapılır?

Ajite olan hastaya sakin ve güvenli bir ortam sağlanması, iletişimin yumuşak ve yönlendirici olması gerekir. Gerekli durumlarda tıbbi destek veya acil psikiyatrik müdahale uygulanabilir.

Anksiyete Ajitasyon Nedir?

Anksiyete ajitasyonu, yoğun kaygının huzursuzluk ve hareketlilikle birlikte görülebildiği bir durumdur. Kişide iç sıkıntısı, odaklanma güçlüğü ve bedensel gerginlik yaşanabilir.