Yazı İçeriği

Braket Nedir?

Braketler, diş hekimliğinde diş çarpıklıklarını, hizalama bozukluklarını ve çene kapanış problemlerini düzeltmek amacıyla kullanılan ortodontik aparatların temel parçalarıdır. Genellikle paslanmaz çelik, seramik ya da şeffaf kompozit malzemelerden üretilen bu küçük tutucu parçalar, özel diş yapıştırıcıları yardımıyla doğrudan dişlerin ön ya da arka yüzeylerine sabitlenir. Braketlerin ana işlevi, dişleri istenen pozisyona doğru yavaşça hareket ettirecek olan ortodontik telleri diş yüzeyinde güvenle tutmaktır.

Braket sisteminin temel çalışma prensibi, braketlerin ortasındaki oluklara yerleştirilen ve küçük lastikler ya da klipslerle sabitlenen tellerin dişe sürekli ve kontrollü bir kuvvet uygulamasına dayanır. Diş hekimi, tedavi süreci boyunca telleri ve elastik bantları düzenli aralıklarla ayarlayarak dişlerin çene kemiği içindeki konumunu kademeli olarak değiştirir. Bu sayede yalnızca estetik bir gülüş elde edilmekle kalmaz, aynı zamanda çiğneme fonksiyonu iyileştirilir ve ağız hijyenini zorlaştıran durumlar giderilerek genel ağız sağlığı korunmuş olur.

Braket Türleri Nelerdir?

Ortodontik tedavide kullanılan braketler hastanın estetik beklentilerine, bütçesine, diş yapısındaki bozukluğun derecesine ve hekimin tercih ettiği tedavi yaklaşımına göre farklı materyal ve mekanizmalarda üretilir. Braket çeşitleri, temel olarak aynı biyomekanik prensiple çalışsa da kullanılan malzeme, dişe tutunma şekli ve telin brakete sabitlenme yöntemi bakımından birbirinden ayrılır.

Braket çeşitleri şu şekilde sıralanabilir:

  • Metal Braketler: En yaygın kullanılan, dayanıklılığı yüksek ve biyomekanik açıdan son derece etkili olan paslanmaz çelikten üretilmiş klasik braket türüdür.
  • Seramik Braketler: Diş rengine uyumlu veya şeffaf malzemeden yapılan, metal braketlere kıyasla belirginliği oldukça az olan estetik alternatiflerdir.
  • Kapaklı Braketler: Telin brakete tutunması için elastik ligatürler yerine kendi üzerindeki özel klips veya kapak mekanizmasını kullanan, sürtünmeyi azaltarak tedavi sürecini kolaylaştıran sistemlerdir.
  • Lingual Braketler: Dişlerin ön yüzeyi yerine tamamen arka yüzeyine yapıştırılan ve dışarıdan bakıldığında hiçbir şekilde görünmeyen braketlerdir.
  • Kompozit Braketler: Tamamen şeffaf yapısıyla doğal diş dokusunu yansıtan ve güçlendirilmiş sert plastikten üretilen diğer estetik braket seçenekleridir.

 

Braket Ne İşe Yarar?

Braketler, ortodontik tedavinin merkezinde yer alan ve dişlerin çene kemiği üzerinde doğru pozisyona yönlendirilmesini sağlayan temel aparatlardır. Ana işlevleri, dişlerin üzerine sabitlenerek ortodontik telin uyguladığı kuvveti doğrudan dişe aktarmaktır. Bu sürekli ve hafif basınç, dişlerin etrafındaki kemik dokusunda kademeli bir yeniden yapılanma süreci başlatır. Böylece çapraşık, ayrık veya dönmüş dişler zamanla ideal hizalarına hareket eder.

Braketin diş teli tedavisindeki faydaları şunlardır:

  • Diş hizalamasını ve estetiği düzeltme
  • Çiğneme ve konuşma fonksiyonunu iyileştirme
  • Ağız hijyenini kolaylaştırma ve çürük riskini azaltma
  • Diş aşınmalarını ve çene eklemi problemlerini önleme

Diş Hizalamasını ve Estetiği Düzeltme

Braketlerin en belirgin işlevi, çarpık, üst üste binmiş ve aralıklı dişleri doğru pozisyona getirerek dengeli bir gülüş estetiği sağlamaktır. Dişlerin düzgün dizilmesi, bireyin yüz simetrisini destekler ve estetik kaygılardan kaynaklanan özgüven eksikliğinin giderilmesine yardımcı olur.

Çiğneme ve Konuşma Fonksiyonunu İyileştirme

Kapanış bozuklukları, besinlerin yeterince öğütülememesine ve konuşma bozukluklarına yol açar. Braketler, alt ve üst çenenin birbiriyle tam uyum içinde kapanmasını sağlayarak etkili bir çiğneme ve net bir konuşma fonksiyonu kazandırır.

Ağız Hijyenini Kolaylaştırma ve Çürük Riskini Azaltma

Çarpık ve üst üste binmiş dişlerin aralarını fırçalamak ve diş ipiyle temizlemek oldukça zordur. Bu durum plağın birikmesine, diş çürüklerine ve diş eti hastalıklarına zemin hazırlar. Braket tedavisi tamamlandığında hizalanan dişler çok daha kolay temizlenebilir hale gelir.

Diş Aşınmalarını ve Çene Eklemi Problemlerini Önleme

Dişler düzgün kapanmadığında, belirli dişlere normalden fazla yük biner. Bu durum diş emayesinde düzensiz aşınmalara, kırıklara ve çatlaklara yol açar. Ayrıca dengesiz kuvvet dağılımı çene eklemine baskı yaparak kronik baş, boyun ve çene ağrılarına neden olabilir. Braketler yük dağılımını eşitleyerek bu dokuları korur.

Braket Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Braket tedavisi süresince dikkat edilmesi gereken en kritik nokta, ağız hijyeninin eksiksiz ve doğru tekniklerle sağlanmasıdır. Braketler ve arayüz telleri, besin artıklarının ve plakların birikmesi için son derece elverişli alanlar oluşturur. Düzenli ve etkili fırçalama yapılmadığı takdirde braket etrafındaki diş dokusunda leke oluşumu, hızlı diş çürükleri ve diş eti iltihapları gelişebilir. Bu nedenle standart diş fırçalarına ek olarak arayüz fırçaları ve ortodontik diş ipleri kullanılmalı, braket çevreleri her yemekten sonra özenle temizlenmelidir.

Bir diğer nokta ise beslenme alışkanlıklarının tedaviye uygun şekilde düzenlenmesidir. Sert, kabuklu ve yapışkan gıdalar braketlerin yerinden çıkmasına, tellerin bükülmesine veya kopmasına neden olarak tedavi süresini belirgin şekilde uzatır. Fındık, ceviz gibi sert kuruyemişler, erik ve zeytin gibi çekirdekli meyveler ısırılarak değil çekirdekleri çıkarılıp küçük parçalara ayrılarak tüketilmelidir. Ayrıca sakız, lokum, karamel gibi yapışkan yiyeceklerden ve asitli içeceklerden kaçınmak hem braketlerin bütünlüğünü korur, hem de diş minesinde oluşabilecek hasarların önlenmesini sağlar.

 

Braket Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Braket kırılınca ne olur?

Braket kırıldığında ya da telden ayrıldığında, dişe uygulanan yönlendirici kuvvet kesintiye uğrar ve kırılan braketin bulunduğu dişin hizalanma süreci durur. Tedavinin aksamaması ve serbest kalan parçaların ağız içi dokularını tahriş etmemesi için durumun gecikmeden ortodontiste bildirilmesi gerekir.

Braket dişten çıkarsa ne olur?

Braket diş yüzeyindeki yapışkanlığını yitirip koptuğunda genellikle ark telinin üzerinde asılı ve gevşek bir şekilde kalır. İlgili dişe yönelik biyomekanik baskı ortadan kalktığı için diş istenmeyen bir yöne doğru hareket edebilir, bu yüzden vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Braket kırılması nasıl anlaşılır?

Parmağınızla veya dilinizle dokunduğunuzda braketin dişte sabit durmadığını, tel üzerinde kaydığını ya da döndüğünü hissedebilirsiniz. Ayrıca yemek yerken olağandışı bir gevşeklik fark edilmesi ya da yanak içinde aniden başlayan batma ve çizilme hissi kırılmanın en net belirtileridir.

Kırılan braket nasıl yapıştırılır?

Ortodontist, öncelikle dişte kalan eski kompozit yapıştırıcı artıklarını özel bir aletle temizleyerek mine yüzeyini tamamen pürüzsüz hale getirir. Ardından diş yüzeyini kurutup özel ortodontik bağlayıcılar kullanarak braketi UV ışını yardımıyla tekrar doğru yere sabitler.

Kırılan braket tekrar kullanılır mı?

Braketin kendisi yapısal bir hasar görmemiş, eğilmemiş veya kilit mekanizması bozulmamışsa hekim tarafından özel solüsyonlarla temizlenerek tekrar dişe yapıştırılabilir. Ancak braketin gövdesinde fiziksel bir kırık meydana gelmişse, hekim tedavi standartları gereği mutlaka yeni bir braket kullanacaktır.

Brakete neden lastik takılır?

Geleneksel braketlerin etrafına sarılan küçük ligatür lastikleri, ortodontik ark telini braketin oluğunda sıkıca tutarak kuvvetin dişe aktarılmasını sağlar. Alt ve üst çene braketleri arasına takılan daha geniş lastikler ise çeneler arası kapanış bozukluklarını düzeltmek amacıyla kullanılır.

Diş teli braket lastiği koparsa ne olur?

Ark telini brakete sabitleyen küçük lastik koptuğunda tel yuvasından çıkabilir ve o dişe uygulanan düzeltici kuvvet anında kaybolur. Eğer çeneler arası takılan lastiklerden biri koparsa denge bozulur. Bu durumda asimetrik kuvvetleri önlemek için lastiğin hemen yenisiyle değiştirilmesi gerekir.