Kan Uyuşmazlığı Nedir, Nasıl Olur?

Kan Uyuşmazlığı Nedir?

Kan uyuşmazlığı, annenin ve bebeğin kan gruplarının birbirine uygun olmaması durumunda ortaya çıkan, bağışıklık sistemi temelli bir sağlık sorunudur. Özellikle Rh faktörü üzerinden gelişen bu durum, annenin Rh negatif, bebeğin ise Rh pozitif olduğu gebeliklerde görülür. Annenin bağışıklık sistemi, bebeğin kanındaki Rh pozitif hücreleri yabancı algılayarak antikor üretmeye başlar.

Kan uyuşmazlığı, gebelik sürecinde bebeğin sağlığını ciddi şekilde etkileyebilir. Annenin ürettiği antikorlar plasenta yoluyla bebeğe geçerek, bebeğin kırmızı kan hücrelerini parçalayabilir. Bu durum, yenidoğanda anemi, sarılık, karaciğer ve dalak büyümesi gibi komplikasyonlara yol açabilir. Şiddetli durumlarda, hidrops fetalis adı verilen ve yaşamı tehdit eden tabloya kadar ilerleyebilir.

Bu durum genellikle bir hastalık değil, bir immünolojik reaksiyon sonucu gelişen gebelik komplikasyonu olarak değerlendirilir. Yaygınlığı, toplumda Rh negatif kan grubuna sahip kadınların oranıyla ilişkilidir. İlk gebelikte sorun yaşanmasa bile, ikinci ve sonraki gebeliklerde risk artar çünkü bağışıklık sistemi bu hücreleri tanır hale gelmiştir.

Kan Uyuşmazlığı Neden Olur?

Kan uyuşmazlığı, annenin ve bebeğin Rh faktörlerinin uyumsuz olması durumunda ortaya çıkar. Genellikle annenin Rh negatif, babanın Rh pozitif olması ve bebeğin de Rh pozitif kan grubuna sahip olmasıyla görülür. Bu durumda annenin bağışıklık sistemi, bebeğin kan hücrelerini yabancı olarak algılayıp antikor üretmeye başlar. Bu bağışıklık tepkisi özellikle ikinci ve sonraki gebeliklerde daha ciddi sonuçlara yol açabilir.

Kan uyuşmazlığının nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

• Annenin Rh negatif, babanın Rh pozitif kan grubuna sahip olması
• Bebeğin babadan gelen genlerle Rh pozitif kan grubuna sahip olması
• Doğum, düşük, kürtaj ya da travma sonucu bebeğin kanının annenin dolaşımına geçmesi
• Annenin bağışıklık sisteminin Rh pozitif kan hücrelerine karşı antikor geliştirmesi
• Bu antikorların sonraki gebeliklerde plasentadan geçerek bebeğin kan hücrelerine saldırması
• Rh uyuşmazlığı riski taşıyan gebeliklerde gerekli önlemlerin alınmaması (örneğin RhoGAM yapılmaması)

Kan Uyuşmazlığı Neye Yol Açar?

Kan uyuşmazlığı, özellikle tedavi edilmediğinde anne karnındaki bebeğin sağlığını ciddi şekilde etkileyebilir. Annenin bağışıklık sistemi Rh pozitif kan hücrelerini yabancı olarak algıladığında ürettiği antikorlar, plasenta yoluyla bebeğe geçip onun kırmızı kan hücrelerine saldırır. Bu durum, bebekte hemolitik hastalık gelişmesine, ciddi anemiye ve organ hasarına yol açabilir.

Kan uyuşmazlığının yol açabileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Hemolitik hastalık (Eritroblastosis fetalis): Bebeğin kan hücrelerinin parçalanması sonucu gelişir.
• Ağır anemi: Kırmızı kan hücreleri yıkıldığından oksijen taşıma kapasitesi düşer.
• Sarılık (bilirubin yüksekliği): Hücre yıkımı sonucu ortaya çıkan bilirubin maddesi bebekte sarılığa neden olur.
• Karaciğer ve dalak büyümesi: Aşırı kan hücresi üretimi bu organlarda büyümeye neden olabilir.
• Hidrops fetalis: Vücutta sıvı birikmesiyle ilişkili, yaşamı tehdit eden ciddi bir tablo gelişebilir.
• Doğum sonrası yoğun bakım ihtiyacı: Kan değişimi, fototerapi veya yoğun destek tedavisi gerekebilir.
• Gelişme geriliği veya ölü doğum: Ciddi vakalarda bebek anne karnında kaybedilebilir.

Kan Uyuşmazlığı İğnesi

Kan uyuşmazlığı anne ve babanın kan grubunun RH pozitif  ve RH negatif (RH antijenin olması ya da olmaması) değerleri üzerinden ilerleyen bir durumdur. Hamilelik sürecinde anne ile karnındaki bebek arasında bulunan RH uyumsuzluğu (annenin RH negatif, bebeğin ise RH pozitif olması) bebeğin sağlığı açısından önemli sorunlara neden olabilir. 

Peki RH nedir? RH, kırmızı kan hücrelerinde bulunan bir antijendir. Kimi insanların kanında bu antijen  bulunur kimi insanların kanında ise bulunmaz. Kanında bu antjen bulunanlar için RH pozitif bulunmayanlar içinse RH negatif tanımlaması kullanılır. İnsanların yüzde 85’lere varan orandaki büyük bölümü RH pozitif yüzde 15’i ise RH negatiftir. 

Hepimiz RH değerimizi genlerimiz vasıtasıyla anne ya da babalarımızdan alırız. Kan uyuşmazlığı kavramı hamilelik sürecinde ortaya çıkabilen bir sorundur.  Bu süreçte anne RH negatif, anne karnındaki bebek RH pozitifse kan uyuşmazlığı var demektir. Bu durumda bebeğiniz Rh geçişini pozitif olan babasından almış demektir. Ancak kan uyuşmazlığının ortaya çıkarabileceği sağlık sorunlarını basit tedavi yöntemleriyle engellemek mümkündür.

Kan Uyuşmazlığı Genellikle İlk Bebeğe Zarar Vermez

Anne ile bebek arasında RH uyuşmazlığı varsa sıklıkla ilk bebek zarar görmez. Bunun nedeni, devam eden RH pozitif bebek olan gebelikte, bebekten anneye geçen kan miktarına karşı anne antikor üretmektedir. Bu yeni üretilen antikorlar immunglobulin M dediğimiz kısa süreli antikorlardır ve boyut olarak büyük olduğu için plasentadan geçemez dolayısıyla bebeğe zarar veremezler.

Fakat bu antikorlar belli bir zaman sonra kaybolur ve kalıcı bağışıklık sağlayan immunglobulin G dediğimiz antikorlar oluşur ve bu antikorlar boyut olarak küçüktür ve plasentadan geçebilir. Bu antikorlar annenin kan dolaşımda yıllarca kalabilir. Dolayısıyla anne RH pozitif bir bebeğe gebe kalır kalmaz bu antikorlar plasentadan geçerek o bebeğin kan hücrelerine saldırır ve zarar verir.

Şu durumlardan birini yaşadıysanız bebeğinizin kanı sizin kanınıza geçmiş olabilir ve sorun yaşanabilir:

• Daha önce doğum yaptıysanız,
• Amniyosentez testi yapıldıysa,
• CVS testi yapıldıysa,
• Hamilelik sırasında vajinal kanama geçirdiyseniz,
• Gebelik sürecinde karnınızdan yaralandıysanız,
• Daha önce düşük yaptıysanız,
• Dış gebelik sorunu yaşadıysanız,
• Kürtaj olduysanız.

Bu işlemler yapılmadan veya yapıldıktan hemen sonra kan uyuşmazlığı iğnesi yapıldıysa risk yoktur.

Kan Uyuşmazlığı Nasıl Olur?

RH negatif annenin ilk RH pozitif bebeğini doğurmasının ardından anne antikor üretir. Dolayısı ile ikinci bir RH pozitif bebeğe hamile olması durumunda bu antikorlar plasentayı geçerek bebeğe ulaşır. Antikorlar bebeğe geçtikten sonra bebeğin kanında yer alan ve oksijen taşıma görevini üstlenen kırmızı kan hücrelerini öldürmeye başlar. Bu saldırı sonucunda bebeğin kalp atışları anne karnında durabilir veya bebekte yaygın hasara yola açan 'hidrops' dediğimiz tablo görülebilir. 

Kan Uyuşmazlığı Testi

Annenin RH negatif babanın ise RH pozitif olması durumunda anneye 'indirekt coombs' testi yapılır. Bu testin sonucunun pozitif olması durumunda risk var demektir. Bu noktada pozitifliğin miktarı ile bebeğe olan etkinin miktarı doğru orantılı olduğu için sıkı bir takip gerekir.  Eğer bu test negatif ise anneye koruyucu amaçla gebeliğin 3. trimestrende ve doğumdan sonra kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır.