Konversiyon Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Konversiyon Bozukluğu Nedir?

Konversiyon bozukluğu, kişinin hareket ve duyu işlevlerini etkileyen belirtilerle karakterize bir psikolojik rahatsızlıktır. Güncel tıbbi terminolojide Fonksiyonel Nörolojik Bozukluk olarak da adlandırılır. Konversiyon bozukluğunda beynin normalde hareket ve duyusal işlevleri kontrol eden bölgelerinde bir işlev bozukluğu olduğu ancak yapısal bir hasar olmadığı düşünülür.

Konversiyon bozukluğu duyu organlarında sorun, titreme, denge kaybı ve ağrı gibi belirtilerle ortaya çıkar. Bu belirtiler inme, epilepsi veya multipl skleroz gibi bir nörolojik hastalığı düşündürür, ancak altta yatan herhangi bir fiziksel neden bulunmaz. Kişi, yaşadığı semptomları kasıtlı olarak üretmez veya kontrol edemez; belirtiler onlar için gerçektir.

Konversiyon bozukluğunun belirtileri aniden, genellikle yoğun bir stresli olay, duygusal travma veya fiziksel yaralanmanın ardından ortaya çıkabilir. Ancak bazen bir tetikleyicinin olmadığı durumlar da görülebilir.

Konversiyon Bozukluğu Neden Olur?

Konversiyon bozukluğunun kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, psikolojik stres ve duygusal travmanın tetikleyici olduğu düşünülür. Genellikle beynin duygusal stres tarafından aktive edilen bölgelerinin, hareket veya duyu işlevlerini kontrol eden diğer bölgelerle anormal iletişim kurması sonucu ortaya çıktığına inanılır. 

Konversiyon bozukluğu nedenleri aşağıdaki gibi olabilir: 

• Psikolojik stres ve travma
• Ruh sağlığı sorunları
• Nörolojik rahatsızlıklar
• Çocukluk travmaları
• Kişilik yapısı
• Bilişsel işlev bozuklukları

Konversiyon bozukluğunda kişiler kaygı ve stresi fiziksel belirtilere dönüştürerek bu duygudan kurtulmaya çalışıyor olabilir. Ancak, semptomların ortaya çıkışı ve süresi tamamen istemsizdir ve kişinin kontrolü dışındadır.

Psikolojik Stres ve Travma

Yoğun duygusal stres, büyük bir kayıp, travmatik bir olay (duygusal veya fiziksel) veya çatışma konversiyon bozukluğun aniden ortaya çıkmasına neden olabilir. Beyin, bu psikolojik baskıyı bilinçdışında fiziksel bir semptoma dönüştürerek azaltmaya çalışabilir.

Ruh Sağlığı Sorunları

Depresyon, anksiyete bozuklukları, panik bozukluğu veya travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi diğer ruh sağlığı sorunları konversiyon bozukluğu riskini artırabilir.

Nörolojik Rahatsızlıklar

Epilepsi, migren veya hareket bozukluğu gibi nörolojik bir hastalığa sahip olmak konversiyon bozukluğu  riskini yükseltebilir.

Çocukluk Travmaları

Çocukluk döneminde yaşanan ihmal, istismar veya diğer travmatik deneyimler, ileri yaşlarda konversiyon bozukluğu geliştirme riskini artırabilir.

Kişilik Yapısı

Düşük özgüven, başkalarını üzmekten korkma ve duygusal olarak hassas bir yapıya sahip olmak da yatkınlık yaratabilir.

Bilişsel İşlev Bozuklukları

Beynin işlevsel düzeyde bir aksaklık yaşaması, bazı hareket ve duyu süreçlerinin kontrolünü kaybetmesine neden olabilir. 

Konversiyon Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Konversiyon bozukluğunda ortaya çıkan belirtiler, genellikle hareket etme ya da duyuları hissetme gibi isteyerek kontrol ettiğimiz işlevleri etkiler. Şikâyetler bazen hafif olurken bazen daha belirgin hale gelebilir; kısa süreli yaşanabileceği gibi uzun süre devam edebilir. Bu belirtiler çoğu zaman gerçek bir nörolojik hastalık izlenimi verir, ancak yapılan muayene ve testlerde sinir sistemiyle ilgili herhangi bir hasar saptanmaz.

• Kas güçsüzlüğü veya felç: Vücudun bir kısmında (örneğin bir kol veya bacakta) ani güçsüzlük veya hiç hareket edememe.
• Anormal hareketler: Titreme, kasılmalar, seğirmeler veya istemsiz kas spazmları gibi olağan dışı hareketler.
• Yürüme zorluğu (Ataksi): Denge kaybı ve koordinasyon eksikliği nedeniyle anormal yürüme şekilleri.
• Denge kaybı: Ayakta durmakta veya yürümekte zorlanma.
• Görme problemleri: Ani körlük, çift görme veya tünel görüşü gibi görme alanında bozukluklar.
• İşitme sorunları: Sağırlık veya işitme kaybı.
• Konuşma sorunları: Konuşamama (afoni), kekemelik, konuşmanın anlaşılmaz hale gelmesi (dizartri) veya kısık sesle konuşma.
• Yutma güçlüğü: Yutkunmada zorluk veya boğazda bir yumru hissi.
• Uyuşma veya duyu kaybı: Vücudun belirli bir bölgesinde hissizlik veya dokunma duyusunun kaybı. 
• Nöbet benzeri belirtiler: Kontrolsüz titreme veya tepkisizlik durumları görülebilir. Çevreye karşı tepkisizlik veya bilinç kaybı dönemleri de gözlemlenebilir.

Konversiyon Bozukluğu Tanısı Nasıl Konur?

Konversiyon bozukluğu için standart bir test bulunmamaktadır. Tanı, genellikle mevcut belirtilerin değerlendirilmesini ve belirtilere neden olabilecek herhangi bir nörolojik veya başka tıbbi durumun dışlanmasını içerir. 

Tanı sürecinde hastalıkları dışlamanın yanında belirtilere ve belirtilerin etkilerine göre de karar verilir. Tanı sürecinde DSM-5 tanı kriterleri de en temel referans kaynaklarından biridir. Fiziksel muayene, tıbbi öykü ve DSM-5 kriterleri tanı sürecinde nöroloji uzmanı ve gerekirse ruh sağlığı uzmanı tarafından birlikte değerlendirilir. 

Konversiyon bozukluğu tanı süreci şu adımları içerir: 

• Fiziki muayene: Muayene sırasında kişinin belirtileri, geçmişte yaşadığı hastalık ya da travmalar detaylıca incelenir. Belirtilerin türüne göre çeşitli testler istenebilir. Yapılan testlerle belirtilere neden olabilecek rahatsızlıklar dışlanır.
• Psikiyatrik değerlendirme: Gerekli görülürse nörolog, kişiyi bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirebilir. Ruh sağlığı uzmanı, kişinin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını değerlendirerek semptomları daha iyi anlamaya çalışır. Kişinin onayıyla aile bireylerinden veya yakın çevreden bilgi alınması da değerlendirme sürecine destek olabilir.
• DSM-5 tanı kriterleri: Nöroloji uzmanı, belirtileri Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'ndaki (DSM-5) tanı kriterleri ile karşılaştırarak kesin tanıyı koyar.

DSM-5 Tanı Kriterleri

Konversiyon bozukluğunun resmi tanısı, Amerikan Psikiyatri Birliği'nin yayımladığı Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'nın Beşinci Baskısı (DSM-5) kriterlerine göre konulur. Bu kriterler, bozukluğun doğru bir şekilde teşhis edilmesi ve diğer olası tıbbi durumlarla karıştırılmaması için kritik öneme sahiptir. 

Konversiyon bozukluğu için DSM-5 tanı kriterleri şunlardır:

• Vücut hareketlerini veya duyuları etkileyen bir veya daha fazla semptom bulunması
• Belirtiler nörolojik veya başka bir tıbbi durum ya da başka bir akıl sağlığı bozukluğuyla açıklanamaması
• Belirtiler sosyal, iş veya akademik hayatta önemli sorunlara neden olması veya tıbbi değerlendirme önerilecek kadar önemli olması

Konversiyon Bozukluğu Tedavisi Nasıldır?

Fonksiyonel nörolojik bozuklukların tedavisi, hem zihinsel hem de fiziksel ihtiyaçları dikkate alan bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalıştığı bu süreçte amaç, semptomları hafifletmek, kişinin kontrol duygusunu artırmak ve günlük yaşamı daha yönetilebilir hâle getirmektir.

• Bilişsel Davranışçı Terapi: Kişinin zorlayıcı düşünce kalıplarını fark etmesine ve bunlarla daha sağlıklı şekilde baş etmesine yardımcı olur.
• Geçmiş yaşantılara odaklanan terapi: Geçmişteki stres ve travmaların semptomlarla olası bağlantılarını anlamayı destekler.
• Aile destek görüşmeleri: Aile bireylerinin durumu anlamasını kolaylaştırır ve kişinin iyileşme sürecine katkı sağlar.
• Biyogeribildirim: Vücudun strese verdiği tepkileri fark etmeyi ve bunları kontrol etmeyi öğretir.
• Fizik tedavi: Koordinasyonu artırır, günlük hareketleri daha rahat ve güvenli hâle getirir.
• Gerekirse ilaç desteği: Eşlik eden kaygı, depresyon veya ağrı durumlarında semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir.

Konversiyon Bozukluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Konversiyon Bozukluğu Ne Demek?

Konversiyon bozukluğu, yoğun stres veya duygusal baskının istemsiz olarak felç, konuşma bozukluğu, nöbet benzeri durumlar gibi fiziksel belirtilere dönüşmesiyle ortaya çıkan psikolojik bir rahatsızlıktır. Altta yatan organik bir hastalık olmamasına rağmen kişi yaşadığı belirtileri gerçek ve kontrol edilemez şekilde hisseder.

Konversiyon Bozukluğuna Ne İyi Gelir?

Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi ve stres yönetimi teknikleri kişideki belirtilerin azalmasına yardımcı olabilir. Gerektiğinde fizik tedavi, gevşeme egzersizleri ve psikiyatri desteği de süreci destekler.

Konversiyon Bozukluğu Ne Zaman Kendiliğinden Geçer?

Bazı kişilerde belirtiler birkaç gün veya hafta içinde kendiliğinden hafifleyebilir. Ancak stres devam ediyorsa veya tetikleyici durum çözülmediyse profesyonel destek olmadan tamamen geçmeyebilir.

Konversiyon Bozukluğu Nasıl Anlaşılır?

Belirtiler genellikle ani başlar ve yapılan nörolojik ya da fiziksel testlerde organik bir neden saptanmaz. Uzman hekim, kişinin yaşadığı stres faktörlerini ve belirtilerin psikolojik kökenini değerlendirerek tanıya ulaşır.

Konversiyon Bozukluğu Testi Var mı?

Konversiyon bozukluğunu doğrudan gösteren özel bir test yoktur. Tanı genellikle nörolojik ve fiziksel hastalıkların ekarte edilmesi ve psikiyatrik değerlendirme ile konur.

Konversiyon Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne Olur​?

Tedavi edilmediğinde belirtiler uzun süre devam edebilir ve kişinin sosyal, iş ve günlük yaşam işlevlerini olumsuz etkileyebilir. Zamanla kaygı artışı, hareket kısıtlılıkları veya kronikleşen psikolojik sorunlar gelişebilir.