Yazı İçeriği

Takipne (Taşipne) Nedir?

Takipne kişinin normalden daha hızlı nefes aldığı solunum hızlanması anlamına gelir. Normalde bir yetişkinde dakikadaki solunum sayısı 12–20 arasındadır. Eğer bu sayı dakikada 20’nin üzerine çıkarsa “takipne” olarak adlandırılır. Yani kişi çok hızlı nefes alıp veriyordur.

Takipne; solunum merkezleri tam olgunlaşmaması ve metabolik ihtiyaçlarının yüksekliği sebebiyle yenidoğanlarda daha sık görülür. Ancak ateş yükselmesi, ağır egzersiz, zatürre, KOAH ve astım atağı gibi akciğer hastalıkları ile kaygı ve panik atak gibi psikolojik durumlarda yetişkinlerde de görülebilir. Takipne bazen hiperventilasyonla karıştırılabilir; hiperventilasyonda hem solunum hızı hem de derinliği artarken, takipnede solunum hızı artar.

Takipne Sınırları Kaçtır?

Takipne sınırları yaşa göre değişir çünkü solunum sayısı bebek, çocuk ve yetişkinlerde farklıdır. 

Takipne olarak adlandırılan ve genel kabul görmüş solunum sınırları aşağıdaki gibidir:  

  • Yenidoğan (0–28 gün): Dakikada 60’ın üzerinde nefes
  • Bebek (2 ay–1 yaş): Dakikada 50’nin üzerinde nefes
  • 1–5 yaş çocuk: Dakikada 40’ın üzerinde nefes
  • 6–12 yaş çocuk: Dakikada 30’un üzerinde nefes
  • Yetişkin: Dakikada 20’nin üzerinde nefes

Dakikadaki solunum sayısı bu sınırların üstüne çıktığında, kişi yaş grubuna göre takipne kabul edilir.

Takipne Neden Olur?

Vücutta oksijen eksikliği veya karbondioksit fazlalığı, solunum hızının artmasına yani takipneye yol açar. Yenidoğan bebeklerde doğumun ilk günlerinde akciğerlerin sıvıyı tam atamaması sonucu oluşur. Yetişkinlerde ise yoğun psikolojik faktörler ve akciğer hastalıkları takipneye neden olabilir. 

Takipneye neden olan faktörler aşağıdaki gibidir:

  • Akciğer hastalıkları
  • Kalp problemleri
  • Ateş ve enfeksiyonlar
  • Anemi
  • Psikolojik faktörler
  • Yenidoğanlarda geçici takipne

Akciğer Hastalıkları

KOAH, astım veya pulmoner gibi akciğer hastalıklarında, akciğer dokusunun oksijen alışverişi yapma kapasitesi azalır. Akciğer yeterli oksijeni kana geçiremediğinde ya da karbondioksiti yeterince uzaklaştıramadığında, beyin vücuda daha hızlı nefes alma sinyali gönderir ve takipne oluşur.

Kalp Problemleri

Kalp hastalıkları, kalbin kanı akciğerlere ve vücuda yeterli şekilde pompalayamamasına neden olur. Bu durumda akciğerlerde sıvı birikir, hava kesecikleri oksijenle dolmakta zorlanır. Vücut, oksijen açığını kapatabilmek için solunumu hızlandırır.

Ateş ve Enfeksiyonlar

Vücut ısısı yükseldiğinde metabolik süreçler hızlanır ve hücreler daha fazla oksijene ihtiyaç duyar. Enfeksiyonlara karşı bağışıklık sistemi çalışırken enerji kullanımı artar, bu da solunum merkezini uyararak daha sık ve hızlı nefes alıp vermeye yol açar.

Anemi

Demir eksikliği anemisinde kanda oksijen taşıyan hemoglobin miktarı düşer ve dokulara taşınan oksijen azalır. Beyin bu durumu algılar ve oksijen ihtiyacını dengelemek için solunum sayısını artırır, böylece takipne gelişir.

Psikolojik Faktörler

Kaygı bozukluğu ve panik atak gibi durumlarda “savaş ya da kaç” mekanizması devreye girer. Stres hormonları (adrenalin gibi) solunum merkezini uyararak kişinin hızlı ve yüzeysel nefes almasına neden olur. Bu takipne genellikle geçicidir, fakat kişide çarpıntı, baş dönmesi ve göğüs sıkışması da eşlik edebilir.

Yenidoğanlarda Geçici Takipne

Doğumdan hemen sonra bebeğin akciğerlerinde doğum öncesi dönemde bulunan sıvının atılması gerekir. Bu sıvı tam olarak temizlenemezse akciğerler oksijen alışverişinde zorlanır. Yenidoğan, bu açığı kapatmak için daha hızlı nefes almaya başlar. Genellikle 24–72 saat içinde düzelir, ancak uzun sürerse ciddi akciğer veya kalp sorunlarını düşündürür.

Takipne Belirtileri Nelerdir?

Takipne belirtileri hızlı nefes alıp vermenin sonucu olarak nefes darlığı, göğüs ağrısı ve ciltte morarma gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Ayrıca, belirtiler altta yatan sebebe göre de değişiklik gösterebilir. 

Takipne belirtileri aşağıdaki gibi kendini gösterebilir: 

  • Hızlı ancak yüzeysel nefes alma
  • Nefes darlığı
  • Göğüste ağrı ve sıkışma hissi
  • Çarpıntı, baş dönmesi ve halsizlik
  • Ciltte solukluk ya da morarma
  • Kaygı ve panik hissi

Bu belirtiler özellikle yenidoğanlarda hızlı karın hareketleri, solunum sırasında burun kanatlarının hareket etmesi ve hırıltılı nefes şeklinde gözle fark edilir. 

Takipne Tanısı Nasıl Konulur?

Takipne tanı süreci kişinin hızlı nefes alıp verme şikayetiyle başlar. Öncelikle kişinin solunum sayısı değerlendirilir, ardından altta yatan nedeni ortaya koymaya yönelik testler istenir.

  • Fiziki muayene: Hastanın şikayetleri ve hızlı nefes almanın yanında hangi belirtileri yaşadığı sorulur, solunum sayısı ölçülür. Yenidoğanlarda gözle değerlendirme yapılır.
  • Görüntüleme yöntemine karar verme: Eğer akciğer hastalığından şüphelenirse röntgen veya BT, kalp kaynaklı bir sorun düşünülüyorsa EKG veya ekokardiyografi istenir.
  • Destekleyici testler: Durumun ciddiyetine göre kan testleri, arter kan gazı veya pulse oksimetre gibi tetkikler istenebilir.
  • Yenidoğan veya çocuklarda: Yaşa özel solunum, karın hareketleri, cilt rengi gözlemlenir ve pulse oksimetre yapılır. Daha ciddi bir durum olduğu düşünülürse kan testleri ve görüntüleme yapılabilir.

Takipne Tedavisi Nasıl Yapılır?

Takipne tedavisi, solunumu düzenlemeyi amaçlar ve altta yatan sebebe yönelik planlanır. Psikolojik nedenlerden kaynaklı takipnede psikoterapi ya da antidepresan gibi ilaçlar kullanılırken, enfeksiyon ya da anemi gibi rahatsızlıklarda ilaç tedavisi uygulanabilir. 

Takipne tedavisinde kullanılan yöntemler aşağıdaki gibidir: 

  • Oksijen desteği: Oksijen yetersizliği olan hastalarda maske veya burun kanülü ile oksijen takviyesi yapılır.
  • İlaç tedavisi: Enfeksiyon kaynaklı takipnede antibiyotik, antiviral ya da antifungal ilaçlar reçete edilebilir. Astım ya da KOAH gibi rahatsızlıklarda nefes açıcılar önerilebilir. Kalp hastalıkları kaynaklı takipnede ise kalp rahatsızlıklarına yönelik ilaçların kullanımı gerekebilir. 
  • Psikoloji kaynaklı takipne: Eğer takipne anksiyete ve panik atak ya da stresten kaynaklıysa; gevşeme teknikleri, psikoterapi ya da doktor önerisiyle antidepresanlar kullanılabilir. 
  • Anemiye bağlı takipne: Doktor tarafından demir, B12 veya folat desteği verilebilir. Şiddetli durumlarda kan transfüzyonu yapılabilir.
  • Yenidoğanlarda geçici takipne: Genellikle 24–72 saat içinde kendiliğinden düzelir. Ancak bebek yakından izlenir ve gerekirse oksijen tedavisi uygulanır.

Takipne Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Takipne Ne Demek?

Takipne, kişinin normalden daha hızlı nefes alıp vermesi anlamına gelir. Yetişkinlerde dakikada 20’den fazla solunum takipne olarak kabul edilir.

Bebeklerde Takipne Sınırı Kaçtır?

Bebeklerde dakikada 50’den fazla nefes alınması takipne sınırıdır. Bu değer üstünde hızlı solunum varsa doktora başvurulmalıdır.

Çocuklarda Takipne Sınırı Kaçtır?

1–5 yaş arası çocuklarda dakikada 40’ın üzerinde, 6–12 yaş arası çocuklarda ise 30’un üzerinde nefes alınması takipne olarak değerlendirilir.

Yenidoğanda Takipne Sınırı Kaçtır?

Yenidoğanlarda dakikada 60’ın üzerinde solunum takipne kabul edilir. Bu durum genellikle geçici olsa da uzun sürerse mutlaka tıbbi değerlendirme gerekir.

Takipne Nedenleri Nelerdir?

Takipne; akciğer hastalıkları (zatürre, astım, KOAH), kalp yetmezliği, anemi, ateş, enfeksiyon, kaygı ve panik atak gibi psikolojik faktörler veya yenidoğanda akciğerlerin tam olgunlaşmaması nedeniyle görülebilir.

Bebekler Neden Hızlı Nefes Alıp Verir?

Bebekler metabolizmalarının yüksek olması ve solunum merkezlerinin tam gelişmemesi nedeniyle hızlı nefes alıp verebilir. Ancak uzun süren veya morarma, hırıltı gibi bulgular eşlik eden hızlı solunum hastalık belirtisi olabilir.