Beyin Anjiyosu (Beyin Anjiyografisi) Nedir?

Beyin Anjiyosu (Beyin Anjiyografisi) Nedir?

Beyin anjiyosu (serebral anjiyografi), beynindeki damarları net bir şekilde görüntülemek için yapılan bir işlemdir. Kasıktaki ya da bilekteki bir damardan girilerek çok ince bir tüp yardımıyla beyne giden damarlara ulaşılır. Tüpten özel bir boya verilir ve röntgen benzeri cihazlarla damarların içi görüntülenir. 

Beyin damar hastalıklarının teşhisinde kullanımı yaygındır ve doktorlar bu yöntemle damarlarda bir baloncuk, tıkanıklık, daralma ya da başka bir sorun olup olmadığını anlamaya çalışır.

Beyin Anjiyosu Hangi Durumlarda Yapılır?

Beyin anjiyosu, doktorların beyin damarlarını detaylı görmek istediği özel durumlarda yapılır. Eğer bir kişinin beyninde damarlarla ilgili bir sorun olabileceğinden şüpheleniliyorsa, anjiyo yapılması istenebilir. Beyin anjiyosunun yapıldığı durumlar şöyledir:

• Anevrizma (damar baloncuğu) şüphesi
• Felç (inme) geçiren hastalarda tıkalı ya da daralmış damarları görmek için
• Beyin damarlarında doğuştan gelen bozukluklar
• Şiddetli ve ani baş ağrılarında, damar kaynaklı bir neden olup olmadığını anlamak için
• Beyin tümörlerinin damar yapısını incelemek gerektiğinde
• Damar tıkanıklıkları veya daralmaları araştırılırken
• Travma sonrası beyin damarlarında hasar olup olmadığına bakmak için
• Ameliyat öncesi planlama amacıyla 

Beyin Anevrizması ve Kanama Riski

Beyin anevrizması atardamar duvarının incelmesi ile oluşup baloncuk gibi şişmesi durumudur. Baloncuğun büyümesi veya yırtılması, beyin içinde kanama meydana getirebilir. Bu durum hayatı tehdit eder ve acil müdahale gerektirir.

Kanama riski, anevrizmanın büyüklüğüne, bulunduğu yere ve şekline göre değişir. Küçük anevrizmalar genellikle daha düşük risk taşırken 7 mm'den büyük olanlar daha dikkatle izlenir. Kişinin yüksek tansiyonu varsa, sigara içiyorsa veya ailesinde beyin anevrizması öyküsü varsa, kanama riski artar.

Beyin Damar Tıkanıklığı ve İnme

Beyin damar tıkanıklığı, beyne giden damarlardan birinin aniden ya da zamanla daralıp tıkanması durumudur. Tıkanıklık olduğunda, o damarın beslediği beyin bölgesi yeterince oksijen alamaz ve sonuç olarak bölgedeki beyin hücreleri birkaç dakika içinde zarar görmeye başlar. Bu duruma inme (felç) denir.

İnmenin en yaygın nedeni damar tıkanıklığıdır ve genellikle damarın içinde oluşan bir pıhtı yüzünden olur. Beyin damar tıkanıklığı riskini azaltmak için tansiyon, şeker ve kolesterol kontrolü, sigarayı bırakmak, düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme çok önemlidir. Daha önce geçici inme teşhisi konmuş ve geçirmiş kişiler daha yüksek risk altındadır ve mutlaka düzenli kontrol altında olmalıdır.

Damar Anomalilerinin Tespiti

Beyin damar anomalileri, damarların doğuştan veya sonradan oluşan anormal yapılarıdır. Çoğu zaman belirti vermez. Bazı durumlarda baş ağrısı, nöbet, bilinç değişiklikleri ya da ani kanamalarla kendilerini gösterebilirler.

Anormalliklerin tespiti için öncelikle doktor hastanın şikayetlerini dinler ve fizik muayene yapar. Şüphe varsa görüntüleme testleri istenir. MR anjiyografi veya BT anjiyografi ile damar yapısı detaylı şekilde incelenebilir.

Tespit edilen damar anomalisi eğer küçük ve tehlikesiz ise sadece takip edilmesi gerektirebilir. Kanama riski varsa ya da kişide nörolojik şikayetlere neden oluyorsa cerrahi tedaviler planlanabilir. Beyin anjiyosu, beyin anevrizması ve damar tıkanıklıkları ile ilişkili sorunları erken dönemde tespit ederek ciddi komplikasyonların önlenmesine katkı sağlar.

Beyin Anjiyosu Nasıl Yapılır?

Beyin anjiyosu sürecinde hastanın aç karnına hastaneye gelmesi istenir. Anjiyonun girilmesi planlanan bölge temizlenip uyuşturulur. Kateter adı verilen ince bir tüp damarın içine yerleştirilir ve damarların içinden geçerek beyne kadar ilerletilir.

Tüpten özel bir boya salınır ve beyin damarları röntgen cihazında görünür hale getirilir. Doktor bu görüntülere bakarak damarların durumunu inceler. İşlem bitince tüp çıkarılır, damarın kanamaması için baskı yapılır ve hasta bir süre dinlendirilir. 

Anjiyo Öncesi Hazırlık Süreci

Anjiyo öncesi hazırlıklar ve sonrası dikkat edilmesi gerekenler, işlemin güvenli ve sorunsuz geçmesi için önemlidir. İşlemden önce doktor hastanın kullandığı ilaçları, hastalıklarını ve genel sağlık durumunu gözden geçirir. Hasta kan sulandırıcı ilaçlar kullanıyorsa işlemden birkaç gün önce bırakması istenebilir.

Anjiyodan 6–8 saat önce yiyecek ve içeceklerin kesilmesi gerekir. İşlem günü damar yolu açılır, tansiyon ve genel durum kontrol edilir ve sonrasında işlem odasına geçiş yapılır.

İşlem Nasıl Uygulanır?

Hasta işlem odasında sedyeye yatırılır, planlanan bölge antiseptik sıvıyla temizlenir ve iğneyle uyuşturulur. Kateter planlanan bölgedeki damarın içine yerleştirilir. Kateter damarların içinden geçerek beyne giden damarlara kadar yönlendirilir.

Kateter doğru konuma geldiğinde içinden özel bir boya (kontrast madde) verilir. Bu boya beyin damarlarını görünür hale getirir. Aynı anda röntgen cihazı çalışır ve doktor damarların detaylı görüntülerini alır.

Tüm damarlar incelendikten sonra kateter çıkarılır. Giriş yapılan yere bir süre elle baskı uygulanır veya özel bir bandaj yapılır. Sonrasında hasta dinlenme odasına alınır ve bir süre gözlem altında tutulur.

Kullanılan Kontrast Madde Nedir?

Beyin anjiyosunda kullanılan kontrast madde damarların röntgen cihazında net bir şekilde görünmesini sağlayan özel bir boyadır. İyot (iyotlu kontrast) içerir ve vücuda damar yoluyla verilir. Kontrast madde verildiğinde kanla birlikte beyin damarlarına ulaşır ve damarların iç yapısı röntgen ekranında beyaz olarak belirginleşir.

Madde vücuda verildikten sonra genellikle böbrekler yoluyla idrarla atılır. Bu nedenle işlem öncesi ve sonrası bol su içmek önemlidir.

Beyin Anjiyosu Çeşitleri Nelerdir?

Beyin anjiyosunun farklı türleri vardır ve hepsi beynin damar yapısını görüntülemek için kullanılır. Ancak uygulama şekli ve detay seviyesi değişebilir. En yaygın beyin anjiyosu çeşitleri şunlardır:

• Dijital substraksiyon anjiyografi (DSA)
• BT anjiyografi
• MR anjiyografi

Kateter Anjiyografi

Kateter anjiyografi beyin anjiyosunun en ayrıntılı ve en net görüntüleri sağlayan klasik yöntemidir. Kasık ya da bilekten damar içine ince bir tüp (kateter) yerleştirilir ve kontrast madde verilir.  

X-ray cihazıyla beyin damarlarının görüntülenmesi ayrıntılı olarak gerçekleştirilir. Anevrizma, damar tıkanıklığı ve daralmalar, arteriovenöz malformasyonlar, beyin tümörleri ve endovasküler tedavi planlaması durumları için tercih edilir.

Dijital Substraksiyon Anjiyografi (DSA)

Dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA), beyin ve diğer organlardaki damarları en net şekilde görüntülemek için kullanılan gelişmiş bir görüntüleme yöntemidir. Önce işlem yapılacak bölgenin röntgen görüntüsü alınır, ardından damar içine kontrast madde verilir ve tekrar görüntü çekilir. Bilgisayar kontrast maddenin olmadığı önceki görüntüyü mevcut görüntüden çıkarır ve bu sayede sadece damarlar net bir şekilde ortaya çıkar.

Beyin Anjiyosu Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Beyin anjiyosu sonrası iyileşmenin sorunsuz olması için bazı önemli noktalara dikkat etmek gerekir. Anjiyo sonrası dikkat edilmesi gerekenler şöyledir:

• Kan sulandırıcı ilaçlar kullanılıyorsa doktorun talimatları ile uygulanmalı
• Ateş, aşırı ağrı, kızarıklık, nefes darlığı ya da işlem yapılan bölgede şiddetli kanama gibi olağan dışı durumlarda hemen doktora başvurulmalı
• İlk 24 saat içinde ağır egzersiz, ağır kaldırma veya ani hareketlerden kaçınılması gerekir.
• Randevulara düzenli gitmek ve kontrol yaptırmak önemlidir.
• Giriş yerinde ağrı veya rahatsızlık olursa doktorun önerdiği ağrı kesiciler kullanılmalı.
• Doktorun önerdiği süre boyunca ayağa kalkmamak veya yavaş hareket etmek gerekir.
• İşlemden sonra bol su içmek kontrast maddenin böbreklerden daha hızlı atılmasına yardımcı olur.

İşlem Sonrası İyileşme Süreci

Beyin anjiyosu sonrası iyileşme süreci hastalara göre değişkenlik gösterse de genellikle hızlı ve sorunsuz olur. İşlem bittikten sonra hasta, hastanede bir süre gözetim altına alınır. Giriş yapılan bölgeye baskı uygulanır, kanamanın önlenmesi sağlanır.

İlk 24 saat hareketlerin kısıtlanması ve ağır işlerden kaçınılması önerilir. Çoğu kişi aynı gün veya ertesi gün normal aktivitelerine dönebilir. Ancak, ağrı, şişlik, ateş gibi şikayetler olursa hemen doktora başvurmak gerekir.

Olası Yan Etkiler ve Riskler

İşlem uzman ekip tarafından yapıldığında riskler çok düşüktür ve güvenlidir. Beyin anjiyosu işlemin riskleri ve yan etkileri şöyle sıralanabilir:

• Giriş yerinde kanama, morarma ve şişlik
• Kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyonlar
• Baş ağrısı, bulantı veya baş dönmesi
• Nadiren damar içinde pıhtı oluşması
• Çok nadir beyin kanaması ve felç riski
• Böbrek fonksiyonlarında geçici bozulma

Beyin Anjiyosu ile İlgili Riskler Nelerdir?

Beyin anjiyosunun bazı riskleri vardır ama genellikle nadirdir. İşlem sırasında ya da sonrasında damar giriş yerinde kanama veya morarma olabilir. Kullanılan boyaya karşı alerji gelişebilir, bu bazen hafif bazen daha ciddi olabilir. 

Çok nadiren damar içinde pıhtı oluşabilir ve bu felce yol açabilir. Çok nadir durumlarda ise beyin kanaması ve inme (felç) riski bulunur. Kontrast madde böbrekleri etkileyebilir, özellikle böbrek sorunu olan kişilerde dikkat gerekir. 

Kontrast Maddeye Bağlı Riskler

Kontrast maddeye bağlı riskler çok rastlanmazsa da gerçekleşebilir. Bu riskler şöyledir:

• Kaşıntı, döküntü ve hafif alerjik reaksiyonlar görülebilir. 
• Bazı kişilerde bulantı, baş dönmesi veya nefes darlığı olabilir.
•  Çok nadiren ciddi alerjik reaksiyonlar (anafilaksi) gelişebilir ki bu durum acil müdahale gerektirir. 
• İşlem sırasında kullanılan kontrast madde böbrekler tarafından atıldığı için böbrek hastalığı olanlarda böbrek fonksiyonlarında geçici kötüleşme riski vardır.

İşleme Bağlı Komplikasyonlar

Komplikasyonlar genellikle nadir görülür ve işlem uzman ekip tarafından yapıldığında riskler minimuma iner. Nadir de olsa beyin anjiyosu sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilecek komplikasyonlar şöyledir:

• Damar içinde pıhtı oluşup kan akışının engellenmesi
• Giriş yapılan damarda kanama veya morarma
• Beyin damarlarında hasar veya yırtılma
• Enfeksiyon riski
• Bazı hastalarda baş ağrısı, bulantı, baş dönmesi gibi geçici şikayetler olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Beyin anjiyosu kaç dakika sürer?

Beyin anjiyosu genellikle 30 ila 60 dakika arasında sürer. İşlemin süresi, damar yapısına ve yapılacak işleme bağlı olarak değişebilir.

Beyin anjiyosu ağrılı bir işlem midir?

İşlem sırasında lokal anestezi uygulandığı için ağrı hissedilmez. Sadece damar giriş yerinde iğne batması gibi hafif bir rahatsızlık olabilir. 

Beyin anjiyosu sonrası hastanede kalmak gerekir mi?

Çoğu hasta işlem sonrası birkaç saat hastanede gözetim altında tutulur. Bazı durumlarda 1 gece yatış gerekebilir.

Beyin anjiyosu kimlere yapılmaz?

Şiddetli böbrek yetmezliği olanlara genellikle uygulanmaz çünkü kontrast madde böbrekleri zorlayabilir. Ağır alerjik reaksiyon öyküsü olanlarda değerlendirilir. İşlem için uygun damar yolu bulunamayanlarda da tercih edilmez.

Beyin anjiyosunun alternatifleri var mı?

BT anjiyografi ve MR anjiyografi gibi daha az invaziv yöntemler vardır. Bu yöntemler kateter kullanmadan damarları görüntüler. Ancak klasik beyin anjiyosu kadar detaylı bilgi vermezler.

Beyin anjiyosunda kullanılan kontrast madde zararlı mıdır?

Kontrast maddeler genellikle güvenlidir ve kısa sürede vücuttan atılır. Ancak böbrek hastalığı olanlarda veya alerjisi olanlarda risk oluşturabilir. 

Beyin anjiyosu sonucunu hangi doktor değerlendirir?

Radyoloji uzmanı, nöroloji veya beyin cerrahisi doktorları sonuçları yorumlayabilir.

Beyin anjiyosu sonrası ne zaman işe dönülebilir?

Hastalar genellikle işlemden 24-48 saat sonra işlerine dönebilir. Ağır fiziksel işlerde çalışanların biraz daha dinlenmesi önerilir. Doktorun tavsiyelerine göre hareket edilmelidir.

Beyin anjiyosu hamilelere uygulanabilir mi?

Hamilelerde mümkün olduğunca kaçınılır çünkü işlem sırasında radyasyon ve kontrast madde kullanılır. Acil durumlarda ve doktor kararıyla yapılabilir. Alternatif görüntüleme yöntemleri önce tercih edilir.

Beyin anjiyosu sonrası beslenme nasıl olmalıdır?

İşlem sonrası genellikle normal beslenmeye hemen başlanabilir. Bol su içmek kontrast maddenin böbreklerden atılmasına yardımcı olur. Ağır, yağlı veya zor sindirilen yiyeceklerden işlem sonrası kısa süre kaçınılabilir.