Konuşma Bozukluğu Nedir? Konuşma Bozukluğu Neden Olur?

Konuşma Bozukluğu Nedir?

Konuşma bozukluğu, sesleri çıkarmada güçlük ve başkaları tarafından anlaşılamama ile kendini gösteren bir bozukluktur. Konuşma bozukluğu nedenleri doğuştan olabildiği gibi çeşitli hastalık ve yaralanmalarla sonradan da ortaya çıkabilir.

Konuşma bozukluğu belirtileri nedene göre değişiklik gösterir. Örneğin kekeme bir kişi konuşma için gerekli olan kasları kullanamadığı için heceleri tekrarlayabilir. Aynı şekilde ses bozukluğu olan kişilerin sesleri boğuk ve hırıltılı çıkabilir.

Konuşma bozuklukları tedavi edilmediği takdirde özellikle çocuklarda okuma ve yazmayı öğrenmede zorluklara neden olabilir. Akranlarından geri kalmasına neden olabilecek bu sorunlar  zamanla ruhsal sorunlara yol açabilir. Konuşma bozukluğu yaşayan yetişkinler ise iletişim kurmakta ya da sosyal ilişkilerde kaygı yaşayabilir.

Konuşma Bozukluğu Türleri Nelerdir?

Konuşma bozuklukları, konuşma sürecinin hangi aşamasında sorun olduğuna göre; artikülasyon bozukluğu, kekemelik ve motor konuşma bozuklukları olarak üçe ayrılır. Konuşma, aslında beyin, kaslar, solunum sistemi ve ses organlarının uyumlu çalıştığı karmaşık bir süreçtir. Bu nedenle sınıflandırma genellikle bu üç temel ölçüte dayanır.

Artikülasyon Bozukluğu

Artikülasyon bozukluğunda kişi sesleri yanlış telaffuz eder ve başkaları tarafından anlaşılmaz. Artikülasyon bozukluğu genellikle dil gelişimi sürecinde ortaya çıkar. Ancak, fiziksel yapı ya da sonradan meydana gelen nörolojik hastalıklar, işitme kaybı ve çevresel faktörler de artikülasyon bozukluğuna neden olabilir. 

Kekemelik

Kekemelik, konuşurken heceleri tekrar etme ve duraksama ile kendini gösteren bir konuşma bozukluğudur. Kekeme kişiler konuşma kaslarında gerginlik olduğu için akıcı konuşmakta zorluk çekerler. Kekemelik; nörolojik, genetik ve çevresel faktörlerden kaynaklanabilir.

Motor Konuşma Bozuklukları

Motor konuşma bozuklukları, sinir sistemi ya da kas kontrolündeki problemlerden kaynaklanır. Beyinde konuşmayı yöneten ve kas hareketlerini kontrol eden sinirlerde meydana gelen bir hasar, motor konuşma bozukluğuna yol açabilir.

Motor konuşma bozuklukları dizartri ve apraksi olarak iki türde görülür: 

• Dizartri: Dizartri durumunda kas kontrolü zayıf olduğu için konuşma yavaş, boğuk veya anlaşılmaz olabilir.
• Apraksi: Kişi ne söyleyeceğini bilse de konuşma hareketlerini doğru sırayla yapamaz.

Yetişkinlerde Sonradan Oluşan Konuşma Bozukluğu​

Yetişkinlerde sonradan oluşan konuşma bozuklukları genellikle beyin, sinir sistemi ya da kasları etkileyen hastalık ve travmalardan kaynaklanır. Çocukluktan gelen konuşma bozukluklarından farklı olarak bu bozukluklar edinilmiş konuşma bozukluğu olarak adlandırılır. 

Yetişkinlerde sonradan görülen konuşma bozuklukları şunlardır: 

• Afazi: Afazi, beynin konuşma merkezinde meydana gelen hasar sonucu kişinin konuşmakta zorlanmasıdır.
• Dizartri: Konuşma kaslarının yavaşlamasıyla kişinin bulanık, yavaş veya monoton konuşmasıdır. Genellikle nörolojik hastalıklar sonucu gelişir.
• Apraksi: Aprakside beyin konuşma kaslarına hangı sırada konuşmaları gerektiğini doğru şekilde iletemez. Bu nedenle kişi söyleyeceklerini doğru sırayla söyleyemez. Beyin tümörleri ve kafa travmalar sonrası görülebilir.

Bunlar dışında yetişkinlerde heyecanlı ya da kaygılı olduğu dönemlerde de kekeleme görülebilir. Aynı zamanda alkol kullanımı, ilaç etkileri, yüksek ateş gibi durumlar da konuşmada bozulmalara ve duraklamalara neden olabilir. 

Çocuklarda Konuşma Bozukluğu

Konuşma bozukluğu, çocuğun başkalarıyla etkili iletişim kurmak için gerekli olan konuşma seslerini doğru üretme, çıkarma veya birleştirme becerisinde güçlük yaşadığı bir durumdur. Bu durum, çocuğun konuşmasının anlaşılmasını zorlaştırabilir ve sosyal iletişimini olumsuz etkileyebilir.

Okul öncesi çağdaki çocuklarda konuşma ve dil gelişimi, normal büyümenin doğal bir parçasıdır. Ancak bazı çocuklarda bu süreçte artikülasyon, fonolojik, akıcılık (kekemelik) veya ses bozuklukları gibi sorunlar görülebilir.

Çocuklarda konuşma bozukluğu türleri şunlardır: 

• Artikülasyon bozukluğu
• Kekemelik
• Fonolojik bozukluk
• Ses bozuklukları

Konuşma Bozukluğu Neden Olur?

Konuşma bozuklukları konuşma sürecinde görevli kas ve sinir sisteminin hasar görmesi, kişinin fiziksel yapısı ve geçirilen hastalıklar nedeniyle olabilir. Çocukluktan gelen konuşma bozukluklarında genetik faktörler de etkili olabilir. Yetişkinlerde görülen ve ani başlayan konuşma bozuklukları stres, aşırı alkol kullanımı, uyarıcı madde ya da sakinleştirici ilaç kullanımı gibi nedenlerden kaynaklanabilir.

Yetişkinlerde Konuşma Bozukluğu Nedenleri​

Yetişkinlerde konuşma bozuklukları, genellikle beyin, sinir sistemi, kas kontrolü veya ses telleriyle ilgili sorunlardan kaynaklanır. Bu tür bozukluklar çocuklukta değil, sonradan geliştiği için “edinilmiş konuşma bozuklukları” olarak adlandırılır.

• Nörolojik nedenler: Konuşma süreci, beynin farklı bölgelerinin koordineli çalışmasıyla gerçekleşir. Bu bölgelerde meydana gelen kafa travması, felç, tümör gibi rahatsızlıklar konuşma becerisini doğrudan etkileyebilir.
• Motor ve kas kaynaklı nedenler: Has hastalıkları ve sinirlere zarar veren hastalıklar yetişkinlerde konuşma bozukluklarına neden olabilir. 
• Ses telleri ve gırtlakla ilgili nedenler: Aşırı ses kullanımı, nodüller, larenjit ya da gırtlak kanseri gibi durumlar sonrası sesin kalitesi, tınısı veya gücü bozulabilir.
• Alkol ya da ilaç kullanımı: Aşırı alkol ya da uyarıcı ve sakinleştirici ilaç kullanımı sinir hasarına neden olarak peltek konuşma, kekeleme gibi bozukluklar çıkmasına zemin hazırlayabilir.

Çocuklarda Konuşma Bozukluğu Nedenleri

Konuşma gelişimi; beyin, kaslar, sinir sistemi, solunum ve işitme sisteminin uyumlu çalışmasına bağlıdır. Bu alanlardan birinde yaşanan aksaklık konuşma bozukluklarına yol açabilir.

Çocuklarda konuşma bozukluğunun başlıca nedenler şunlardır:

• Genetik faktörler: Ailede benzer konuşma sorunlarının bulunması.
• Nörolojik nedenler: Beyin travması, serebral palsi, sinir hasarı veya enfeksiyonlar.
• Anatomik problemler: Yarık damak, diş yapısı bozuklukları, çene veya dil anormallikleri.
• İşitme kaybı: Çocuğun sesleri duyamaması doğru taklit edememesine yol açar.
• Ses telleri problemleri: Polip, nodül, kist gibi iyi huylu oluşumlar veya sinir hasarı.
• Aşırı ses kullanımı: Çığlık atmak, sık boğaz temizlemek veya uzun süre yüksek sesle konuşmak.
• Reflü: Reflü nedeniyle mide asidinin yukarı çıkması ses tellerini tahriş edebilir.
• Duygusal stres ve çevresel faktörler: Aile içi gerginlik, stres, güven eksikliği veya yetersiz dil uyarımı.

Konuşma Bozukluğu Nasıl Geçer?

Konuşma bozuklukların çoğu konuşma terapisiyle geçebilir. Eğer altta yatan ve tedavi edilmesi gereken bir hastalık yoksa ya da hastalık bittiyse ancak bozukluk devam ediyorsa Dil ve Konuşma terapisi en etkili tedavi yöntemidir. Konuşma bozukluğu altında psikolojik nedenler varsa psikoterapi ve konuşma terapisi birlikte uygulanabilir. 

Konuşma bozuklukları işitme sorunlarından kaynaklanıyorsa işitme cihazı kullanımı da bozukluğun tedavisinde etkili olabilir. Aynı zamanda stres kaynaklı kekemelik, pelteklik gibi bozukluklarla baş edebilmek için nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri de faydalı olabilir. 

Konuşma Bozukluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ani Konuşma Bozukluğu Nedenleri​ Nelerdir?

Ani gelişen konuşma bozuklukları genellikle beyinde geçici bir dolaşım bozukluğu, inme, travma veya nörolojik bir hastalık sonucu ortaya çıkabilir. Bazen de şiddetli stres, panik atak veya ilaç yan etkileri kısa süreli konuşma güçlüğü oluşturabilir.

Akıcı Konuşma Bozukluğu Nedir?

Akıcı konuşma bozukluğu, konuşmanın ritmi ve hızının bozulduğu, tekrarlar, duraksamalar veya uzatmaların görülebildiği bir durumdur. En bilinen örneği kekemelik olup, genetik, nörolojik veya psikolojik etkenlerle ilişkilendirilebilir.

Kaplama Diş Sonrası Konuşma Bozukluğu​ Olur mu?

Kaplama veya protez diş uygulamaları sonrasında dil ve dudak pozisyonu değiştiği için geçici artikülasyon bozuklukları görülebilir. Ağız yeni yapıya alıştıkça konuşma genellikle kısa sürede normale döner.

Konuşma Bozukluğu Belirtileri Nelerdir

Konuşma bozuklukları; peltek konuşma, seslerin karışması, kelimeleri uzatma, tekrarlama veya anlaşılamama gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Bazı kişilerde ses kısıklığı, ton değişimi veya nefes kontrolü zayıflığı da eşlik edebilir.

Dil ve Konuşma Bozuklukları Türleri​ Nelerdir?

Dil ve konuşma bozuklukları genel olarak artikülasyon, fonolojik, akıcılık (kekemelik), ses ve motor konuşma bozuklukları şeklinde sınıflandırılabilir. Her tür farklı nedenlerden kaynaklanabilir ve belirtileri değişiklik gösterebilir.

Hızlı Konuşma Bozukluğu​ Nedir?

Hızlı konuşma bozukluğu, kişinin çok hızlı ve düzensiz konuştuğu, kelimelerin birbirine karıştığı bir durumdur. Genellikle dikkat dağınıklığı veya konuşma hızını kontrol edememe ile ilişkilidir.

Beyin Ameliyatı Sonrası Konuşma Bozukluğu​ Olur mu?

Beyin ameliyatı sonrası, konuşma merkezlerinin etkilenmesine bağlı olarak geçici veya kalıcı konuşma bozuklukları gelişebilir. Bu durum her hastada görülmez; etkilenen bölgeye ve iyileşme sürecine göre değişebilir.

Konuşma Bozukluklarına Hangi Bölüm Bakar​?

Konuşma bozukluklarında öncelikle Nöroloji veya KBB (Kulak Burun Boğaz) uzmanları değerlendirme yapabilir. Altta yatan neden belirlendikten sonra Dil ve Konuşma Terapisti tarafından terapi süreci planlanabilir.