Dizartri Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Dizartri Nedir?

Dizartri, sinir sistem hasarları ve nörolojik hastalıklar sonucu gelişen ve konuşma sorunlarına neden olan bir nöromotor bozukluktur. Sinir sisteminin aldığı hasarlar sonucu konuşmak için gerekli olan gırtlak ve çene gibi kasların kontrolü zorlaşabilir. ALS, Parkinson, MS veya inme gibi nörolojik hastalıklar da bu kasların kontrolünü etkileyerek dizartrinin ortaya çıkmasına yol açabilir. Bunun sonucunda kişiler konuşmakta zorluk çeker ve başkaları kelimelerini anlamakta zorlanabilir.  

Sinir hasarı ve nörolojik hastalıklar dışında, kas ve ağız-yüz yapısına ait sorunlar (örneğin kas zayıflığı veya diş eksiklikleri) ile geçici etkenler (aşırı yorgunluk, alkol alımı veya anestezi sonrası etkiler) de konuşma kaslarının kontrolünü güçleştirerek dizartrinin gelişimine katkıda bulunabilir. 

Dizartri yaşayan kişiler konuşma sorunlarından dolayı sosyalleşmekte zorluk yaşayabilir. Benzer şekilde, sosyal çevreden tamamen soyutlanma ya da depresyon gibi ruhsal sorunlar da görülebilir. Bu nedenle, konuşma yetisinde ani ve açıklanamayan değişimler olması durumunda derhal bir nöroloji uzmanına başvurulmalıdır. 

Afazi Dizartri Farkı Nedir?

Afazi de dizartri de bir iletişim bozukluğudur. Ancak dizartri, konuşmayı sağlayan kasların zayıflaması sonucu gelişirken; afazi, beyinde dili kontrol eden bölgelerin hasar görmesi sonucu oluşur. Dizartri, kelimeleri doğru telaffuz edememe nedeniyle kişinin söylediklerinin anlaşılmasını zorlaştırırken; afazi, kelimeleri bulma, anlama veya cümle kurma güçlüğü nedeniyle kişinin konuşmasını zorlaştırır.

Afazi ve dizartri farkı aşağıdaki gibidir: 

Dizartri Sebepleri Nelerdir?

Dizartri, beynin konuşma kaslarını kontrol eden bölgelerinde meydana gelen hasarlar sonucunda gelişir. İnme, Parkinson, Multipl Skleroz (MS), Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS), Serebral Palsi, travmatik beyin hasarı ve beyin tümörleri gibi nörolojik hastalıklar dizartrinin en sık nedenleri arasındadır. Bu hastalıklar, konuşma için gerekli kasların güçsüzleşmesine veya koordinasyonunun bozulmasına yol açar.

Bunun dışında, kas ve sinir hasarları, cerrahi müdahaleler sonrası gelişen sinir etkilenmeleri, aşırı yorgunluk, alkol alımı, anestezi sonrası etkiler ve ilaç yan etkileri de dizartriye neden olabilir. Bazı durumlarda diş eksiklikleri veya çene yapısındaki bozukluklar da konuşmanın netliğini etkileyerek tabloya katkıda bulunur.

Dizartri nedenleri aşağıdaki gibidir: 

• Beyin hasarı
• Beyin tümörü
• Beyin felci
• Guillain-Barre sendromu
• Baş yaralanmaları
• Huntington hastalığı
• Lyme hastalığı.
• Multipl skleroz
• Kas distrofisi
• Miyastenia gravis
• Parkinson hastalığı.
• Felç
• Wilson hastalığı

Dizartri Belirtileri Nelerdir?

Dizartrinin en sık görülen belirtisi, kelimelerin doğru telaffuz edilememesi nedeniyle konuşmanın başkaları tarafından zor anlaşılmasıdır. Kişinin sesi boğuk, kısık, titrek, burundan çıkar gibi ya da monoton bir hal alabilir. Kelimeler arasındaki geçiş yavaşlar, bazı sesler tam olarak çıkarılamaz ve dinleyen kişiler söylenenleri anlamakta güçlük çekebilir. Bazı bireylerde yutma güçlüğü, ağızda salya birikmesi, dil hareketlerinde yavaşlama veya yüz kaslarında zayıflık da görülebilir.Ancak, belirtiler ve belirtilerin şiddeti konuşma kaslarının ne kadar ve hangi bölgelerde etkilendiğine göre değişir. 

Genel olarak dizartri belirtileri aşağıdaki gibidir: 

• Net konuşamamak, gevelemek ya da mırıldanmak
• Yavaş konuşmak
• Ya kısık sesle ya da çok yüksek sesle konuşmak
• Anlaşılması zor derecede hızlı konuşmak
• Burundan gelen hırıltılı ses
• Dengesiz konuşma ritmi
• Konuşurken ses seviyesini koruyamama
• Dil ve yüz kaslarını hareket ettirmede zorluk

Dizartri Tanısı Nasıl Konulur?

Dizartri teşhisi, bir konuşma terapisti tarafından yapılan detaylı konuşma değerlendirmesiyle başlar. Terapist değerlendirme sırasında kişiden yüksek sesle okumasını, kelime ve ifadeleri tekrarlamasını isteyebilir. Ayrıca muayene sırasında yüz, dil ve boğaz kaslarının hareket kabiliyetini ve kas kontrolünü de inceler. Bu ilk değerlendirmede, konuşma terapisti, dizartrinin türünü ve şiddetini belirler ve altta yatan nedeni araştıracak olan nöroloji uzmanına önemli bilgiler sağlar.

Konuşma değerlendirmesinin ardından, dizartrinin nedenini ortaya koymak için çeşitli testler yapılabilir:

• Görüntüleme testleri: Beyin, baş ve boynun detaylı görüntülerini sağlayarak konuşma bozukluğuna yol açan olası beyin hasarlarını veya yapısal sorunları gösterir
• Beyin ve sinir testleri (EEG, EMG, sinir iletim çalışmaları): Beynin elektriksel aktivitesini ve sinirlerin kaslara ilettiği sinyalleri ölçerek sinir sistemiyle ilgili olası bozuklukları tespit eder.
• Kan ve idrar testleri: Enfeksiyon, iltihap veya metabolik bozukluk gibi nedenlerin dizartriye katkısı olup olmadığını değerlendirmek için kullanılır.
• Lomber ponksiyon (belden sıvı alma): Beyin omurilik sıvısının laboratuvar ortamında incelenmesiyle ciddi enfeksiyonlar, sinir sistemi hastalıkları veya kanser varlığı araştırılabilir.
• Beyin biyopsisi: Beyin tümörü şüphesinde, laboratuvar incelemesi ve biyopsi için küçük bir doku örneği alınabilir.

Dizartri Tedavisi Nasıl Yapılır?

Dizartri tedavisinin en temel yöntemi dil ve konuşma terapisidir. Dil ve konuşma terapisi, konuşma hızının dengelenmesi, yüz ve ağız kaslarının güçlendirilmesi, nefes kontrolünün artırılması, sesin netliğinin iyileştirilmesi ve yakın çevreyle iletişimin kolaylaştırılması konularında destek olur. Konuşma ve dil terapisinden beklenen ilerleme sağlanamadığında, farklı iletişim yöntemlerinin kullanılması önerilebilir. Bu yöntemler arasında jestlerden, görsel ipuçlarından, alfabe panolarından veya bilgisayar destekli iletişim cihazlarından yararlanılabilir.

Dizartrinin altta yatan bir hastalığa bağlı olduğu durumlarda, öncelikle ilgili hastalığın tedavisine odaklanılır. Dizartrinin kullanılan ilaçlardan kaynaklandığı düşünüldüğünde ise, hekim tarafından ilaçların dozunun ayarlanması, değiştirilmesi veya tedaviden tamamen çıkarılması değerlendirilebilir.

Dizartri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Dizartri Ne Demek?

Dizartri, konuşmayı sağlayan kasların zayıflaması veya koordinasyonunun bozulması sonucu ortaya çıkan motor konuşma bozukluğudur. Bu durum genellikle beyin, sinir sistemi veya kas hastalıkları sonucu gelişir. Kişinin konuşması peltek, yavaş veya anlaşılması güç hale gelir.

Afazi ve Dizartri Arasındaki Farklar Nelerdir?

Afazi, beynin dil merkezindeki hasar nedeniyle kişinin konuşma ve anlama becerilerinin etkilenmesidir. Dizartri ise konuşma kaslarının kontrolünün bozulmasıyla ilgilidir. Afazide kelime bulma veya cümle kurma güçlüğü varken, dizartride kelimeler doğru telaffuz edilemez.

Dizartri Egzersizleri Nelerdir?

Dizartri egzersizleri, konuşma kaslarını güçlendirmeye ve nefes kontrolünü artırmaya yöneliktir. Bu egzersizler arasında dudak, dil ve çene hareketlerini çalıştırma, nefesle ses çıkarma ve yavaş konuşma pratikleri yer alır. Egzersizler mutlaka bir konuşma terapisti eşliğinde yapılmalıdır.

Dizartri Çeşitleri Nelerdir?

Dizartri, etkilenen sinir sistemi bölgesine göre farklı türlerde görülebilir. En bilinen türleri spastik, hipokinetik, hiperkinezik, ataksik, flaksid ve mikst dizartri olarak sınıflandırılır. Her biri farklı kas gruplarını ve konuşma özelliklerini etkiler.

Dizartri Düzelir mi?

Dizartrinin düzelmesi, altta yatan nedenin tedavi edilmesine ve hastalığın seyrine bağlıdır. Erken dönemde başlanan konuşma terapisi, kas gücünü ve konuşma netliğini artırabilir. Bazı vakalarda tamamen düzelme olurken, bazılarında belirti hafifletme hedeflenir.

Spastik Dizartri Nedir?

Spastik dizartri, beynin iki tarafındaki motor yolların hasar görmesi sonucu gelişen bir dizartri türüdür. Kaslar sertleşir, hareketler yavaşlar ve konuşma zorlanarak çıkar. Genellikle serebral palsi, inme veya beyin travması gibi durumlarda görülür.