Reverzibilite Testi Nedir? Reverzibilite Testi Nasıl Yapılır?

Reverzibilite Testi Nedir?

Reverzibilite testi, temel olarak iki aşamalı bir solunum fonksiyon testi (SFT) uygulamasıdır. Testin merkezinde akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını ölçen spirometri testi yer alır. İlk aşamada hastanın normal solunum kapasitesi ölçülür. İkinci aşamada ise hastaya solunum yollarını genişleten (bronkodilatör) bir ilaç verilir ve bir süre sonra spirometri testi tekrarlanır.

Bu iki ölçüm arasındaki fark, hava yollarındaki daralmanın "reverzibl" yani geri dönüşümlü olup olmadığını gösterir. Eğer nefes açıcı ilaç sonrası solunum fonksiyonlarında belirgin bir iyileşme olursa, bu durum "pozitif reverzibilite" olarak adlandırılır. Bu test, aynı zamanda bir bronkodilatör testi olarak da bilinir ve solunum yolu hastalıklarının tanısında önemli bir yere sahiptir.

Reverzibilite Testi Nasıl Yapılır?

Reverzibilite testi, bir solunum fonksiyon laboratuvarında, bu konuda eğitimli bir teknisyen veya sağlık profesyoneli tarafından yapılır. İşlem, hastanın aktif katılımını ve eforunu gerektirir.

Test Öncesinde Yapılması Gerekenler

Test sonuçlarının doğru çıkması için işlem öncesi bazı hazırlıklar önemlidir. Hekiminiz veya teknisyen, size özel talimatları detaylı olarak anlatacaktır.

• Kullandığınız nefes açıcı sprey veya ilaçlar varsa bunların testten belirli bir süre önce kesilmesi gerekebilir.
• Testten en az bir saat önce sigara içilmemelidir.
• Testten hemen önce ağır yemek yemekten veya kafeinli içecekler tüketmekten kaçınılmalıdır.
• Vücudu sıkan, dar kıyafetler yerine rahat giysiler tercih edilmelidir.

Test Uygulama Adımları

Reverzibilite testi, iki spirometri ölçümü ve arasında bir bekleme süresi içerir. Süreç boyunca hasta yönlendirilir.

• Hasta rahat bir sandalyeye oturtulur ve burnuna bir mandal takılır. Bu, sadece ağızdan nefes alıp vermeyi sağlar.
• Hastadan, spirometri cihazının ağızlığına dudaklarını koyması vesıkıca kapatması istenir.
• Önce normal nefes alıp vermesi, ardından derin bir nefes alması söylenir.
• Derin nefesin ardından akciğerlerindeki tüm havayı olabildiğince hızlı, güçlü ve uzun bir şekilde üflemesi istenir.
• Bu ilk ölçüm, en iyi ve tekrarlanabilir sonucu elde etmek için en az üç kez tekrarlanır.
• Ardından hastaya, nefes açıcı (bronkodilatör) bir ilaç, genellikle sprey (inhaler) formunda, uygulatılır.
• İlacın etkisini göstermesi için yaklaşık 15-20 dakika beklenir.
• Bekleme süresinin sonunda, 3, 4 ve 5. adımlar tekrarlanarak ikinci spirometri ölçümü yapılır.

Bronkodilatör İlaç Kullanımı ve Etkisi

Testin ikinci aşamasında kullanılan bronkodilatör ilaçlar, solunum yollarını çevreleyen düz kasları gevşeterek çalışır. Hava yollarında bir daralma varsa, bu ilaçlar bu daralmayı geçici olarak giderir ve hava yollarının genişlemesini sağlar. Bu etki, hastanın daha rahat nefes alıp vermesine olanak tanır. Reverzibilite testinde bu ilaca verilen yanıtın derecesi ölçülür.

Testin Süresi ve İşlem Sonrası Durum

İşlemin bekleme süresi dahil olmak üzere genellikle 30 ila 45 dakika sürmesi beklenir. Test, hastadan maksimum efor gerektirdiği için biraz yorucu olabilir. Ancak işlem sonrası genellikle herhangi bir kısıtlama yoktur. Hastalar, test bittikten sonra normal günlük aktivitelerine dönebilirler.

Reverzibilite Testi Hangi Durumlarda Yapılır?

Reverzibilite testi, özellikle nefes darlığı, hırıltı, göğüste sıkışma ve uzun süreli öksürük gibi belirtilerin nedenini araştırmak için yapılır.

Astım Hastalığı Tanısında Kullanımı

Reverzibilite testinin en sık kullanıldığı durum astım tanısıdır. Astım hava yollarının değişken ve geri dönüşümlü bir şekilde daralmasıyla karakterize bir hastalıktır. Bronkodilatör ilaca verilen güçlü ve pozitif bir yanıt, astım tanısını desteklemeye yardımcıdır. Bu nedenle reverzibilite testi birincil astım tanı testi olarak kabul edilir.

KOAH Tanısındaki Rolü

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), genellikle sigara kullanımına bağlı gelişen, ilerleyici bir akciğer hastalığıdır. KOAH'ta hava yolu darlığı büyük ölçüde kalıcıdır ve geri dönüşümlü değildir. Reverzibilite testinde nefes açıcı ilaca çok az yanıt alınması veya hiç yanıt alınmaması, tanının KOAH lehine olduğunu düşündürebilir. Bu durum astım ve KOAH tanılarının ayrımında önemli bir kriterdir.

Diğer Solunum Yolu Hastalıkları

Reverzibilite testi, astım ve KOAH dışında hava yolu obstrüksiyonu ile seyreden diğer hastalıkların değerlendirilmesinde de kullanılabilir. Ayrıca, bir hastanın kullandığı nefes açıcı tedavilere ne kadar iyi yanıt verdiğini objektif olarak ölçmek için de yapılabilir. Bu, tedavinin takibinde hekime yardımcı olur.

Reverzibilite Testi Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?

Test sonuçları, bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından hastanın semptomları ve klinik öyküsüyle birlikte yorumlanır.

Test Sonuçlarının Anlamı ve Yorumu

Spirometri, birçok farklı parametreyi ölçer. Reverzibilite değerlendirmesinde en önemli iki değer şunlardır:

• FEV1: Zorlu nefes verme sırasında ilk bir saniyede çıkarılan hava hacmi.
• FVC: Derin bir nefesten sonra zorlu bir şekilde çıkarılan toplam hava hacmi.

Değerlendirme, ilaç öncesi ve sonrası FEV1 ve FVC değerlerindeki artışa dayanır. Bu, bir tür akciğer kapasite testi olarak düşünülebilir.

Pozitif Reverzibilite Sonucunun Gösterdiği Durumlar

Sonucun pozitif kabul edilmesi için, uluslararası kılavuzlar tarafından belirlenen kriterlerin karşılanması gerekir.

*Tablodaki bilgiler, Global Initiative for Asthma (GINA) kılavuzlarından yararlanılarak oluşturulmuştur.

Bu kriterlerden birinin veya her ikisinin karşılanması, "pozitif reverzibilite" olarak yorumlanır. Pozitif reverzibilte hava yollarındaki darlığın geri dönüşümlü olduğunu gösterir ve güçlü bir şekilde astım tanısını destekler.

Negatif Reverzibilite Sonucunun Gösterdiği Durumlar

Bronkodilatör ilaca rağmen FEV1 ve FVC değerlerinde anlamlı bir artış olmaması "negatif reverzibilite" olarak kabul edilir. Bu, hava yolu darlığının büyük ölçüde kalıcı olduğunu düşündürür. Bu bulgu, genellikle KOAH tanısı ile daha uyumludur. Ancak, bazı astım hastalarının o günkü durumlarına bağlı olarak teste yeterli yanıt veremeyebileceği de unutulmamalıdır.

Reverzibilite Testinin Faydaları Nelerdir?

Reverzibilite testi, solunum yolu hastalıklarının tanısında objektif ve güvenilir veriler sunar.

Doğru ve Hızlı Tanı İmkânı

Reverzibilite testi, girişimsel olmayan (non-invaziv) bir yöntemdir. Tek bir seansta, kısa sürede uygulanabilir. Astım ve KOAH gibi yaygın hastalıkların ayırt edilmesinde yüksek bir tanısal değere sahiptir. Hastanın doğru tanıya daha hızlı ulaşmasını sağlar.

Tedavi Planlamasına Katkısı

Test sonuçları, doğrudan tedavi planını etkileyebilir. Pozitif bir sonuç hastanın nefes açıcı (bronkodilatör) ilaçlardan fayda göreceğini teyit edebilir. Bu bilgi hekimin en uygun ilacı ve dozu seçmesine yardımcı olur. 

Reverzibilite Testinin Riskleri Nelerdir?

Reverzibilite testi genel olarak güvenli bir işlemdir. Ancak bazı nadir durumlar ve yan etkiler olabilir.

Test Sırasında Oluşabilecek Sorunlar

Zorlu nefes verme manevraları, bazı kişilerde geçici olarak baş dönmesi, sersemlik veya öksürüğe neden olabilir. Testte kullanılan bronkodilatör ilaç, nadiren çarpıntı, titreme veya ağız kuruluğu gibi geçici yan etkilere yol açabilir. Bu etkiler genellikle kısa sürede kendiliğinden kaybolur.

Kimlere Yapılmaması Gerektiği

Test, bazı hastalar için uygun olmayabilir. Yakın zamanda kalp krizi geçirmiş, kontrolsüz yüksek tansiyonu olan, ciddi kalp ritim bozukluğu bulunan veya yakın zamanda göz, karın veya göğüs ameliyatı geçirmiş kişilere yapılması önerilmez. Testin uygunluğuna hekim hastanın genel durumu değerlendirilerek karar verir. Karar için mutlaka doktora danışılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Reverzibilite testi nedir ve ne amaçla yapılır?

Reverzibilite testi, nefes açıcı bir ilaç öncesi ve sonrası yapılan bir solunum fonksiyon testidir. Temel amacı, solunum yollarındaki daralmanın geri dönüşümlü olup olmadığını anlamak ve özellikle astım tanısını koymaktır.

Reverzibilite testi nasıl uygulanır?

Önce normal solunum ölçümü (spirometri) yapılır. Ardından nefes açıcı ilaç alınır ve 15-20 dakika sonra ölçüm tekrarlanır. İki sonuç arasındaki fark değerlendirilir.

Test öncesi nelere dikkat edilmelidir?

Kullanılan nefes açıcı ilaçların belirli bir süre önce kesilmesi, testten hemen önce sigara ve kafein tüketilmemesi gerekir.

Reverzibilite testi sonucu kaç dakika sonra belli olur?

Testin tamamlanması yaklaşık 30-45 dakika sürer. Sonuçlar, test biter bitmez hemen değerlendirilebilir ve hekim tarafından yorumlanabilir.

Reverzibilite testi kimlere yapılmalıdır?

Nefes darlığı, hırıltı, uzun süreli öksürük gibi şikayetleri olan ve astım veya KOAH şüphesi bulunan kişilere yapılmalıdır.

Reverzibilite testinin yan etkileri var mıdır?

Ciddi bir yan etkisi yoktur. Test sırasında baş dönmesi veya kullanılan ilaca bağlı geçici çarpıntı gibi hafif yan etkiler görülebilir.

Test sırasında herhangi bir ağrı hissedilir mi?

Test genellikle tamamen ağrısızdır. Sadece hastanın güçlü bir şekilde nefes vermesi gerektiği için efor gerektirir.

Test sonuçları ne anlama gelir?

Pozitif bir sonuç, hava yolu darlığının geri döndüğünü ve astım tanısını güçlü bir şekilde desteklediğini gösterir. Negatif sonuç ise KOAH gibi kalıcı darlıkları düşündürebilir.

Reverzibilite testi sonrası nelere dikkat etmek gerekir?

İşlem sonrası özel bir önlem veya dikkat edilmesi gereken bir durum genellikle yoktur. Hastalar normal aktivitelerine dönebilir.

Reverzibilite testi her yaşa uygulanabilir mi?

Test, doğru ve güçlü nefes verme manevrasını yapabilen kişilere uygulanabilir. Genellikle 6-7 yaşından büyük çocuklar ve yetişkinler için uygundur.