Yazı İçeriği

Rinit Nedir?

Rinit, burnun içini kaplayan mukoza zarının iltihaplanmasıdır. Burun akıntısı, tıkanıklık, kaşıntı ve hapşırma gibi belirtiler görülür. Soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonlar, bakteriyel enfeksiyonlar veya çevresel faktörlere karşı gelişen alerjik reaksiyonlar rinite neden olabilir. 

Alerjik Rinit Nedir?

Halk arasında saman nezlesi olarak da bilinen alerjik rinit, bağışıklık sisteminin alerjenlere aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıkan bir burun iltihabı türüdür. Halk arasında daha çok saman nezlesi adıyla bilinir. Vücudumuz polen, ev tozu akarı, hayvan tüyü veya küf gibi alerjenlerle karşılaştığında histamin gibi kimyasalları salgılayarak tepki verir. Bu kimyasalların salınımı da alerjik rinit belirtilerine yol açar.

Alerjik Rinit Neden Olur?

Alerjik rinit, vücudun ağaç, çim, ev tozu akarları ve hayvan türlerine bağışıklık tepkisi vermesi nedeniyle olur. Bu alerjenler genellikle havada asılı kalır ve solunum yoluyla burun mukozamıza ulaşır.

Genetik yatkınlık, yani ailede alerji öyküsü olması da alerjik rinitin sebebi olabilir. Ayrıca, sigara dumanına maruz kalma ve hava kirliliği gibi çevresel faktörler de belirtilerin şiddetini artırabilir ve alerjik reaksiyonları tetikleyebilir.

Polenler

Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri en sık görülen dış ortam alerjenlerindendir. Özellikle ilkbahar ve yaz aylarında havada yoğun şekilde bulunurlar. Mevsimsel alerjik rinite en sık neden olan etkenlerdir.

Ev Tozu Akarları

Ev ortamında bulunan mikroskobik canlılardır. Yatak, yastık, halı ve kumaş yüzeylerde yaşarlar. Tüm yıl boyunca semptomlara neden olabilirler ve yıl boyu süren alerjik rinitin başlıca nedenidir.

Hayvan Tüyü ve Salgıları

Kedi, köpek, kuş gibi evcil hayvanların tüyleri, derisi, tükürüğü veya idrarındaki proteinler alerjiye neden olabilir. Bu alerjenler havada uzun süre kalabilir ve ev ortamında alerjik reaksiyona yol açabilir.

Küf Sporları

Küf mantarlarının sporları özellikle nemli ortamlarda (banyo, bodrum, nemli duvarlar) yoğunlaşır. Hem iç hem dış mekânlarda görülebilir ve solunum yoluyla vücuda alınır.

Sigara Dumanı ve Hava Kirliliği

Doğrudan alerjen olmasalar da, bu tür irritanlar alerjik rinit semptomlarını tetikleyebilir veya kötüleştirebilir. Aynı zamanda bağışıklık sistemini etkileyerek alerjik hassasiyeti artırabilir.

Genetik Yatkınlık

Alerjik rinit genetik olabilir. Ailesinde astım, egzama veya başka alerjik hastalık öyküsü olan kişilerde  görülme riski daha yüksektir.

İklim ve Çevresel Faktörler

Soğuk hava, ani hava değişimleri, yüksek nem veya kuru hava gibi iklimsel etkiler burun mukozasını hassaslaştırarak alerjik reaksiyonları kolaylaştırabilir.

Geçmeyen Alerjik Rinit Neden Olur?

Geçmeyen alerjik rinitin en sık nedenleri arasında iç mekan alerjenlerine, yani ev tozu akarlarına, küf mantarlarına veya evcil hayvan tüylerine sürekli maruz kalmak yer alır. Kişi bu alerjenlerden kaçınamadığı sürece, bağışıklık sistemi sürekli alarmda kalır ve belirtiler de buna bağlı olarak devam eder. Ayrıca, burun septumunda (orta duvarında) eğrilik veya burun polipleri gibi yapısal sorunlar da alerjik rinit belirtilerini taklit edebilir veya şiddetlendirebilir, bu da belirtilerin kalıcı olmasına yol açabilir. Bu gibi durumlarda bir uzmana danışmak önemlidir.

Geçmeyen alerjik rinit nedenleri şunlar olabilir: 

  • Alerjen maddelerle sürekli temas etmek
  • Düşük bağışıklık sistemi
  • Alerjen maddenin tespit edilememesi sonucu tedavi edilememesi
  • Alerji ilaçlarını düzenli kullanmamak

Alerjik Rinit Kimlerde Görülür?

Alerjik rinit, bebeklikten yaşlılığa kadar her yaş grubunda görülebilir, ancak genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde ortaya çıkar. Genetik yatkınlığı olan kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir. Astım, atopik dermatit (egzama) veya besin alerjileri gibi başka alerjik rahatsızlıkları olan kişilerde de alerjik rinitin görülme sıklığı artar. Kentsel bölgelerde yaşayan ve yoğun hava kirliliğine maruz kalan bireylerde de alerjik rinit gelişme riski yükselmektedir. 

Alerjik rinit riski yüksek kişiler aşağıdaki gibidir: 

  • Ailesinde alerji öyküsü olanlar
  • Evcil hayvan sahipleri
  • Çocuk ve ergenler
  • Kirli havaya maruz kalanlar

Alerjik Rinit Çeşitleri

Alerjik rinit (saman nezlesi), burun içini kaplayan mukozanın çeşitli alerjenlere karşı gösterdiği aşırı duyarlılık sonucu gelişen, iltihabi bir durumdur. Belirtiler, maruz kalınan alerjenin türüne ve maruziyet süresine göre farklılık gösterebilir. Genel olarak alerjik rinit, şikayetlerin görülme zamanına ve şiddetine göre sınıflandırılır.

Mevsimsel Alerjik Rinit

Mevsimsel alerjik rinit; ağaç, çayır ve yabani ot polenlerine karşı alerji gelişmesi sonucunda ortaya çıkar. Hastalığın yıl içindeki süresi iklimle yakından ilişkilidir. Polen mevsimi dışında hastalar genelde rahat nefes alabilir. İlkbaharın erken dönemlerinde ağaç polenleri, ilkbaharın ilerleyen aylarında ve yaz başında çayır polenleri, yaz ortasından sonbahara kadar da yabani ot polenleri bu şikayetlere neden olabilir.

Mevsimlik alerjik rinit belirtileri şu şekildedir: 

  • Belirtiler her yıl aynı mevsimde ortaya çıkar
  • Belirtiler genellikle açık havada artar, kapalı alanda azalır
  • Polen sayısının yüksek olduğu günlerde şikâyetler artar

Yıl Boyunca Devam Eden Alerjik Rinit

Bu sorunu yaşayan hastaların alerjenlere teması yıl boyu devam eder ve dolayısıyla da şikayetler genellikle tüm yıla yayılır. Ev tozu akarları, hamamböcekleri, evcil hayvanlar ve hamamböcekleri alerjiye neden olan etkenler arasında yer alır.

Mesleki Alerjik Rinit

Çalışma ortamında ya da okuldaki alerjenlere ya da tahriş edici maddelere bağlı olarak oluşur. Hapşırma, burun akıntısı ve burun tıkanıklığı gibi alerjik rinit bulguları, çalışma ortamına girdikten sonra ortaya çıkar. Hastalar hafta sonlarında ve tatillerde herhangi bir rahatsızlık hissetmez.

Alerjik Rinit Belirtileri Nelerdir?

Alerjik rinit gözlerde kızarma, burun akıntısı, gözlerde kaşıntı, hapşırma gibi belirtilerle kendini gösterir. Baş ağrısı, boğazda yanma, koku kaybı gibi soğuk algınlığına benzer belirtiler de görülür. 

Ayrıca alerjik riniti olan kişilerde sinüzit, burunda et büyümesi (konka hipertrofisi, polip), astım ve cilt reaksiyonlarına normal kişilere göre daha fazla rastlanır.

En sık görülen alerjik rinit belirtileri şöyle sıralanır;

  • Burun akıntısı ve burun tıkanıklığı,
  • Sulu, berrak burun akıntısı,
  • Burunda kaşıntı,
  • Göz zarı iltihabı,
  • Hapşırma
  • Göz yaşarması,
  • Gözlerde kaşıntı,
  • Geniz akıntısı,
  • Damakta ve gırtlakta kaşıntı,
  • Boğazda gıcık,
  • Horlama,
  • Genizden konuşma
  • Kronik öksürük,
  • Orta kulakta basınç problemleri,
  • Kulakta dolgunluk hissi,
  • Koku alamama,
  • Baş ağrısı 

Alerjik Rinit Tedavisi

Alerjik rinit tedavisinde, iltihaplanma durumunda ortaya çıkan histamini azaltmak için antihistaminik ilaçlara başvurulur. İlaç tedavisine alerjenlerle karşılaşmadan önce başlanırsa, alerjik rinit belirtilerinin daha hafif atlatılmasını sağlar. Şiddetli burun tıkanıklığı ve iltihap olması durumunda ise kortizon tedavisine başvurulabilir.

Alerjik rinit tedavisinde alerjenlerden korunma ve bazı durumlarda alerji aşıları gibi çeşitli yöntemler de kullanılır. Genellikle burun spreyi (nazal kortikosteroid) olarak kullanılan kortizon, nefes darlığını azaltarak burun tıkanıklığını hafifletir. Ancak, ilaç kullanımı mutlaka uzman gözetiminde olmalıdır.

Alerjik rinit tedavisi 4 ayrı yöntemle yapılır:

  • Alerjen uyaranlarla temasın kesilmesi,
  • Alerjik rinit ilaçları,
  • Hiposensibilizasyon (aşı tedavisi)
  • Cerrahi müdahale

Alerjik Rinit İlaçları

Alerji tedavisinde alerjik rinit ilaçları çok sık kullanılır. Bunlar arasında antihistaminikler, dekonjestanlar, kromolin ve kortizonlu ilaçlar bulunur. İlaç tedavisinin özelliği çok çabuk etkisini göstermesidir. Ancak yalnızca bu ilaçların etki gösterecek en düşük dozda ve düzenli olarak kullanılması yararlı olur. 

Aşı Tedavisi

Çevre kontrolü ve ilaç tedavisine rağmen şikâyetlerin 2 yıldan fazla devam etmesi durumunda ise alerjik rinit aşısı önerilir. Bu aşılar, alerjen maddeye karşı duyarsızlaştırmak için düşük dozlardan yüksek dozlara kadar alerjen madde verilmesi şeklinde uygulanır. Tedavinin özelliği, çok çabuk etki etmesi ve hastaların da temel isteği olan gerçek anlamda iyileşmeyi sunabilmesidir. Ancak etkisi yavaş görülür ve sadece aşıda kullanılan maddelere karşı iyileşme elde edilir. Tedavi 3-5 yıl süreyle uygulanır ve ilk 3 yıl içinde yeterli iyileşme görülmezse tedaviyi sonlandırmak gerekir. 

Cerrahi Müdahale

Cerrahi tedavi, daha çok aşırı büyümüş burun etlerinin veya poliplerin tedavisine yönelik olarak yapılır.

Bu yöntemler tek tek veya kombine olarak kullanılabilir. En etkili tedavi yöntemi uygulansa bile eğer alerjen maddelerle yoğun olarak karşılaşılıyorsa başarı şansı az görülür.

Alerjik Rinit Nasıl Geçer?

Alerjik rinit kesin çözüm olasılığı mümkün olmasa da günlük hayatta alınabilecek bazı önlemlerle şikayetleri önemli ölçüde azaltmak mümkün. Özellikle hasta uzaklaşamayacağı bir alerjenin etkisi altındaysa kesin bir çözüm bulmak zorlaşabilir. Ancak, bazı yöntemlerle semptomlar hafifletilebilir. 

  • Polen maskesi kullanın: Çim biçerken veya ev temizliği yaparken polen maskesi takın.
  • Hava filtrelerini değiştirin: Isıtma ve havalandırma sistemlerindeki filtreleri aylık olarak değiştirin ya da bir hava temizleme aygıtı kullanmaya başlayın.
  • Pencere ve kapıları kapalı tutun: Polenlerin çok yoğun olduğu dönemlerde kapıları ve pencereleri kapalı tutun.
  • Evde bitki ve hayvan bulundurmayın: Eğer alerjiniz varsa evde bitki ve hayvan bulundurmaktan kaçının.
  • Yatak eşyalarını değiştirin: Kuş tüyü yastıkları, yün battaniye ve yün örtüleri pamuk veya sentetik maddeden yapılmış olanlarla değiştirin.
  • İlaç kullanın: Gerekli olduğunda doktor kontrolünde antihistaminik ve dekonjestan kullanın.
  • Yatak pozisyonunuzu ayarlayın: Yatağınızın baş tarafı yukarı kaldırılmış bir şekilde uyuyun.
  • Genel sağlık kurallarına uyun: Rutin egzersiz yapın, sigara kullanmayın, hava kirliliğine neden olan suni maddelerden uzak durun, dengeli ve az karbonhidratlı beslenin ve vitamin eksikliğiniz olmadığından emin olun. Bağışıklık sisteminiz ne kadar güçlü olursa, alerjenlere karşı kalkanınız o kadar sağlam olur.
  • Odayı nemli tutun: Havanın kuru olduğu mevsimlerde odayı nemli tutmak için buharlı oda nemlendiricilerinden kullanın, ancak nemlendiricide mantar ürememesine dikkat edin.
  • Küf oluşumunu engelleyin: Polenlerden başka bir diğer alerjen de “mold” adı verilen küflerdir. Toprak ve ev bitkilerinde yaşayan bu küfler etrafa yayılarak alerjilere neden olur. Mold'ların üremesine engel olmak için ev bitkilerini mümkün olduğunca az sayıda tutun ve nemli alanları havalandırın.

Alerjik Rinit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Rinit ne demek?

Rinit, burun içindeki mukoza zarının iltihaplanması durumudur ve burun akıntısı, tıkanıklık, kaşıntı gibi belirtilerle kendini gösterir. Bu durum, soğuk algınlığı veya alerjiler gibi çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir.

Alerjik rinit neden olur? 

Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin polen, ev tozu akarı veya hayvan tüyü gibi zararsız maddelere aşırı tepki vermesi sonucu oluşur. Vücut bu alerjenlere maruz kaldığında, iltihaplanmaya yol açan kimyasallar salgılar.

Alerjik rinit nasıl geçer?

Alerjik rinit, alerjenlerden kaçınma, antihistaminik ve nazal steroid spreyler gibi ilaçlar kullanarak veya bazı durumlarda alerji aşılarıyla (immünoterapi) kontrol altına alınabilir. Tamamen kesin çözüm olmasa da belirtiler büyük ölçüde hafifletilebilir.

Alerjik rinit için hangi bölüme gidilir?

Alerjik rinit şikayetleriniz varsa, Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanına veya Alerji ve İmmünoloji uzmanına başvurmanız gerekir. Bu uzmanlar doğru teşhis ve tedavi planı konusunda size yardımcı olacaktır.

Mevsimsel alerjik rinit belirtileri nelerdir? 

Mevsimsel alerjik rinit belirtileri arasında burun akıntısı, sık hapşırma, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma bulunur. Bu belirtiler genellikle polenlerin yoğun olduğu ilkbahar ve yaz aylarında ortaya çıkar.

Saman nezlesi nedir?

Saman nezlesi, halk arasında alerjik rinitin yaygın olarak bilinen adıdır. Özellikle polenlere bağlı olarak ortaya çıkan mevsimsel alerjik reaksiyonları tanımlamak için kullanılır.