Bademcik İltihabı (Tonsilit) Nedir? Bademcik İltihabı Nasıl Geçer?

Bademcik İltihabı (Tonsilit) Nedir?

Bademcik iltihabı (tonsilit), boğazın her iki yanında yer alan bademciklerin enfeksiyon sonucu iltihaplanması durumudur. Bu enfeksiyon genellikle virüsler ya da bakteriler tarafından tetiklenir ve çocuklarda daha sık görülür.

Bademcikler, bağışıklık sisteminin bir parçasıdır ve vücuda giren mikroplara karşı ilk savunmayı yaparlar. Ancak, bazen mikroplar bademciklerin kendisini enfekte ederek iltihaplanmasına yol açar. 

Bademcik iltihabı; ani başlayan boğaz ağrısı, yutkunmada zorluk, ateş, ses değişikliği ve boyun lenflerinde şişlik gibi belirtilerle kendini gösterir. 

Bademcik İltihabı Çeşitleri Nelerdir?

Bademcik iltihabı, semptomlara ve süreye bağlı olarak üç gruba ayrılır.

Bademcik iltihabı çeşitleri şunlardır: 

• Akut tonsillit
• Subakut tonsillit
• Kronik tonsillit

Akut Tonsillit

Akut tonsillit, bademciklerin ani başlayan bir enfeksiyon sebebiyle iltihaplanması durumudur. Genellikle virüsler ya da bazı mikroorganizmalarla ortaya çıkar ve özellikle çocuklarda daha sık görülür. Akut tonsillit genellikle 7 ila 10 gün içinde iyileşir ve bulaşıcıdır.

Subakut Tonsillit

Subakut tonsillit, genellikle 3 hafta ile 3 ay arasında devam eden bir bademcik iltihabıdır. Akut tonsillite göre daha hafif seyredebilir. Ancak, belirtiler uzun süre devam eder ve tedavi edilmezse kronik tonsillite dönüşebilir. 

Kronik Bademcik İltihabı (Tonsilit)

Kronik bademcik iltihabı, bademciklerin uzun süre ve tekrarlayan şekilde iltihaplanması durumudur. Genellikle yılda üç veya daha fazla kez akut tonsillit geçiren kişilerde görülür. Özellikle okul çağındaki çocuklarda ve bağışıklığı düşük kişilerde daha sık görülebilir.

Kriptik Tonsillit

Kriptik tonsillit, bademciklerin yüzeyindeki çukurlarda  biriken artıklardan kaynaklanan bir enfeksiyon ya da irritasyondur. Özellikle kronik vakalarda bademcik taşları sebebiyle oluşur. Diğer bademcik iltihabı türlerinden farklı olarak bakteri ve mikrop kaynaklı değildir. 

Kriptik Tonsillit Belirtileri

Kriptik tonsillit belirtileri arasında en belirgin olanı ağızda koku olmasıdır. Bademcikler üzerinde taş ve lekeler oluştuğu için boğazda yanma ve batma hissi de olabilir. Boğaz ağrısı, kulak ağrısı, boyun lenflerde hassasiyet, hafif ateş, genel halsizlik gibi belirtiler de görülebilir. 

Kriptik Tonsillit Tedavisi

Kriptik tonsillit tedavisi, bademcik çukurlarında biriken maddelerin temizlenmesine ve tekrar birikmesini önlemeye odaklanır. Tedavi yöntemi semptomların sıklığına, şiddetine ve hastanın yaşam kalitesine etkisine göre belirlenir.

Kriptik tonsillit tedavisi aşağıdaki yöntemleri içerir: 

• Ağız hijyeni ve gargara: Tuzlu su ve antiseptik gargara birikintileri gidermek için etkili bir çözüm olarak kullanılır.
• Manuel temizleme: Doktor veya diş hekimi tarafından kript temizliği yapılabilir. 
• Antibiyotik: Enfeksiyon kaynaklı hastalıklarda bakteriyel etki için kısa süreli antibiyotik tedavisi uygulanabilir 
• Bademcik ameliyatı: Tedavilere rağmen düzelme olmazsa bademcikler cerrahi olarak alınabilir.

Bademcik iltihabı Neden Olur?

Bademcik iltihabı, bademciklerin virüs ve bakteriler nedeniyle enfekte olması sonucu oluşur. Bademcikler, solunum yoluyla vücuda giren mikropları yakalayarak bağışıklık sistemini korumaya çalışırken, bazen bu mikroorganizmalar bademcik dokusunda iltihaplanmaya yol açabilir. 

Bademcik iltihabı nedenleri aşağıdaki sebeplerden kaynaklı olabilir: 

• A grubu beta hemolitik streptokok bakterisi
• Adenovirüs, rinovirüs, influenza (grip), koronavirüsler ve Epstein-Barr virüsü gibi solunum yoluyla bulaşan virüsler
• Tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları
• Zayıf bağışıklık sistemi
  Kapalı, kalabalık ortamlarda bulunmak
• Hijyen eksikliği (özellikle el hijyeninin yetersiz olması)
• Sigara (pasif içicilik dahil),
• Kötü beslenme,
• Stres,
• Yorgunluk,
• Burun solunumunun bozuk olmasına bağlı kronik ağız solunumu,
• Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar
• Bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı

Bademcik İltihabı Belirtileri

Bademcik iltihabı (tonsilit), genellikle ani başlayan ve günlük yaşamı etkileyen belirgin belirtilerle kendini gösterir. Belirtiler enfeksiyonun nedenine (viral ya da bakteriyel) göre değişiklik gösterebilir.

En sık karşılaşılan bademcik iltihabı belirtileri şunlardır: 

• Boğazda ağrı ve yanma
• Yutma güçlüğü veya ağrılı yutma
• Yüksek ateş ve titreme
• Bademciklerde kızarıklık, şişlik ve beyaz iltihap
• Ağız kokusu
• Boyun lenf bezlerinde şişlik ve hassasiyet
• Halsizlik, iştahsızlık ve genel kırgınlık
• Ses kısıklığı veya burundan konuşma
• Çocuklarda karın ağrısı ve kusma

Bakteriyel bademcik iltihabında ateş ve boğaz ağrısı genellikle daha şiddetlidir. Belirtiler 3-10 gün içinde hafiflese de, tedavi edilmezse daha ciddi sonuçlara yol açabilir. Özellikle A grubu streptokok enfeksiyonları kalp ve böbrek gibi organları etkileyebileceği için öenm verilmelidir. 

Bademcik iltihabı çeşitleri ve belirtileri aşağıdaki gibidir:

Bademcik İltihabı (Tonsilit) Tanısı Nasıl Konur?

Bademcik iltihabı (tonsilit) tanısı, hastanın şikayetlerinin değerlendirilmesi ve fizik muayene ile başlar. Gerekli durumlarda enfeksiyonun kaynağını netleştirmek için laboratuvar testleri de kullanılır. Doğru tanı, bakteriyel mi yoksa viral bir enfeksiyon mu olduğunu belirlemek açısından önemlidir.

Bademcik iltihabı tanı yöntemleri şunlardır:

• Fizik muayene: Hekim, boğazı ve bademcikleri ışıkla inceleyerek kızarıklık, şişlik, beyaz iltihap plakları, lenf bezlerindeki büyüme gibi bulguları değerlendirir.
• Hasta öyküsü: Boğaz ağrısının süresi, ateşin derecesi, yutma zorluğu, daha önceki bademcik enfeksiyonları gibi bilgiler alınır.
• Hızlı antijen testi: A grubu beta hemolitik streptokok bakterisini saptamak için boğazdan alınan örnekle yapılan hızlı testtir. Sonucu genellikle birkaç dakika içinde alınır.
• Boğaz kültürü: Daha kesin sonuç için boğazdan sürüntü örneği laboratuvara gönderilir. Sonuçlar 24-48 saat içinde çıkar.
• Tam kan sayımı: Viral ya da bakteriyel enfeksiyon ayrımını desteklemek amacıyla kan hücreleri düzeyleri incelenebilir.

Bademcik İltihabı Tedavisi

Virüs kökenli bademcik iltihaplarının, bağışıklık sisteminin etkisiyle kendiliğinden düzelmesi beklenir, şikayetleri hafifletecek destek tedaviler uygulanır.

Ancak, bakteriyel kaynaklı olan hastalıklarda antibiyotik kullanımı gerekir. Beta mikrobundan kaynaklanan bademcik iltihaplarında 10 günlük antibiyotik tedavisi uygulanması gerekir. Aksi takdirde, ileride romatizmal kalp hastalığı ya da nefrit oluşma riski bulunur. 

Ağrının giderilmesi, ateşin düşürülmesi, yeterli sıvı alımı ve dinlenme de tedaviyi tamamlar. Antiseptik gargara, ağrı kesici ve ateş düşürücüler ile pastiller de hastalığa iyi gelir. Ayrıca tedavi sırasında ve sonrasında kişinin bol sıvı tüketmesi, yeterli beslenmesi, kalabalık ve havasız ortamlardan uzak durması önerilir.

Bademcik Ameliyatı

Sık bademcik enfeksiyonu geçirilmesi, iltihabın kronikleşmesi, bademciklerin büyüyerek yemek yemeyi zorlaştırması, solunum yolunu tıkaması ve bademcik çevresinde apse gelişmesi gibi durumlarda, kulak burun boğaz uzmanları bademcik ameliyatı isteyebilir. 

Bademcik ameliyatlarının en sık kanama ve enfeksiyon gibi komplikasyonları olabilir. Kanama, ameliyatın ardından ilk 24 saatte görülse de, bir hafta hatta 10 gün sonra da meydana gelebilir. 

Operasyonun ardından sert gıdalar tüketilmemesi gerekir. Yumuşak kıvamlı ve ılık yiyecek, içeceklerin tercih edilmesi, soğuğun ağrı hissini hafifletmesi nedeniyle dondurma tüketilmesi tavsiye edilir. Anne babalar, çocuklarının bademciklerinin alınması konusunda tereddüt yaşarlar. Zorda kalınmadığı sürece 2.5-3 yaşından önce bademcik dokusu alınmaz. Bunun nedeni ise bademciklerin bağışıklık sisteminde rol alması. Yaş ilerledikçe, bu fonksiyon başka dokular tarafından da yerine getirilebilir. Ancak sıkıntılar sürüyorsa, 3 yaşından sonra operasyon yoluna gidilir.

Bademcik Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Yılda beşten fazla bademcik enfeksiyon atağı oluştuğunda, iltihaba rezervuar oluşturan doku çıkarılır. Cerrahi yöntemlerde açık ameliyatların yanı sıra radyofrekans, thermal welding ya da koblatör denilen cihazlarla bademciklerin kısmen küçültülmesi de mümkün olur. Bu daha çok tıkayıcı boyuttaki bademciklerde tercih edilir. Eğer bademcikler, enfeksiyon odağı ise tamamen alınırlar. Çünkü geriye kalan bademcik de enfeksiyon odağı oluşturabilir. 

Bu işlemler de genel anestezi altında yapılır. Yaklaşık 60 derece ısıdaki prob ile dokular yakılarak, kendiliğinden ayrılması sağlanır. Kanama meydana gelme ihtimali azalır.

Bademcik İltihabı Nasıl Geçer?

Bademcik iltihabı tedavisi, enfeksiyonun nedeni ve belirtilerin şiddetine göre belirlenir. Hafif iltihaplanmalarda  evde bakım yeterli olabilirken, bazı durumlarda ilaç tedavisi veya cerrahi müdahale gerekebilir. 

Bademcik İltihabı Temizlenmesi

Bademcik iltihabı temizlenmesi, genellikle kronik tonsillit durumlarında bademciklerin yüzeyinde biriken iltihapların doktor tarafından temizlenmesi işlemidir. Bu temizlik, hem enfeksiyonun şiddetini azaltmak hem de kötü ağız kokusu gibi belirtileri hafifletmek için yapılır.

Bu işlem halk arasında bazen bademcik taşı temizliği ya da bademcik sıvazlama olarak da bilinir. Ancak, bu uygulama sadece geçici bir rahatlama sağlar ve çoğunlukla kronikleşmiş enfeksiyonlarda kalıcı bir çözüm sunmaz.

Antibiyotikle Geçmeyen Bademcik İltihabı Temizlenmesi

Antibiyotikle geçmeyen bademcik iltihabı, genellikle kronik tonsillit ya da bademcik apsesi gibi daha karmaşık ve tedaviye dirençli durumlarda görülür. Bu durumda antibiyotik tedavisine yeterli yanıt alınamaz ve ek müdahaleler gerekebilir. Bu müdahaleler arasında en sık başvurulan yöntemlerden biri, bademciklerin fiziksel olarak temizlenmesi ya da daha ileri durumlarda cerrahi olarak bademcik ameliyatı (tonsillektomi) ile alınmasıdır. 

Sıkça Sorulan Sorular

Bademcik İltihabı İlacı Var mı?

Evet, bademcik iltihabının nedenine bağlı olarak ilaç tedavisi mevcuttur. Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotikler, viral enfeksiyonlarda ise ateş düşürücü ve ağrı kesiciler kullanılır.

Yetişkinlerde Tekrarlayan Bademcik İltihabı Neden Olur?

Yetişkinlerde tekrarlayan bademcik iltihabı, genellikle bademciklerde kronik bakteri yerleşimi veya sık sık virüslerle karşılaşma sonucu oluşur. Bağışıklık sistemi zayıflığı veya genetik yatkınlık da etkili olabilir.

Bademcik İltihabı Bulaşıcı mı?

Evet, bademcik iltihabı bulaşıcıdır. Genellikle öksürme, hapşırma ve yakın temas yoluyla damlacık enfeksiyonu şeklinde kişiden kişiye geçer.

Bademcik İltihabı Patlatma Nedir?

"Bademcik iltihabı patlatma" diye bir tedavi yöntemi yoktur, ancak bademciklerde oluşan apse veya kistlerin cerrahi müdahale ile boşaltılması gerekebilir. Bu, doktor kontrolünde yapılan tıbbi bir işlemdir.

Tonsillit Bademcik İltihabı mı?

Evet, tonsillit bademcik iltihabının tıbbi adıdır. Bademciklerin iltihaplanması durumunu ifade eder.

Hamilelikte Bademcik İltihabı Nasıl Geçer?

Hamilelikte bademcik iltihabı için doktora başvurulmalı ve fetüse zarar vermeyen güvenli ilaçlar kullanılmalıdır. Bol sıvı alımı, dinlenme ve gargara gibi doğal yöntemler de destekleyicidir.

Tonsilit Nedir?

Tonsilit, boğazın arkasındaki bademciklerin iltihaplanması durumudur. Genellikle enfeksiyonlar (viral veya bakteriyel) sonucu ortaya çıkar.

Akut Tonsilit Nedir?

Akut tonsilit, bademcik iltihabının ani başlayan ve kısa süren yaygın bir türüdür. Genellikle şiddetli boğaz ağrısı ve ateşle seyreder.

Tonsilit Bulaşıcı mı?

Evet, tonsilit bulaşıcı bir hastalıktır. Öksürme, hapşırma ve yakın temas yoluyla damlacık enfeksiyonu ile yayılır.

Farenjit ve Tonsilit Farkı Nedir?

Farenjit, boğazın arka kısmının (farenks) iltihaplanmasıdır, tonsilit ise sadece bademciklerin iltihaplanmasıdır. Bu iki durum genellikle birlikte görülebilir.

Kriptik Tonsilit Nedir?

Kriptik tonsilit, bademciklerin yüzeyindeki girintilerde (kriptalarda) yiyecek artıkları, ölü hücreler ve bakterilerin birikerek bademcik taşları (tonsillolit) oluşturması durumudur. Bu durum kötü ağız kokusuna yol açabilir.

Tonsilit Kaç Günde Geçer?

Tonsilit, genellikle 7 ila 10 gün içinde kendiliğinden veya uygun tedaviyle geçer. Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi bu süreyi kısaltabilir.